Author Topic: Historia e Popullit Shqiptar  (Read 1859 times)

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #150 on: September 09, 2007, 07:31:21 PM »
Nn sundimin e djemve t Aleksit I, Johanit II (1118-1143) e Manuelit I Komnen (1143-1180), normant dhe bizantint bn secili nga nj prpjekje pr t kaprcyer Adriatikun. M 1149 mbreti Ruxheri II i Sicilis pushtoi Korfuzin dhe prej andej, pasi zbarkoi n steren e Epirit, vazhdoi n drejtim t Tebs e t Korintit. Por normant u detyruan t trhiqen shpejt nga kto qytete, qendra t industris s mndafshit dhe çuan n Palermo, kryeqytet i mbretris s tyre, teknologjin e prodhimit t mndafshit. Perandor Manueli I Komeni ishte i pari sovran bizantin q imitoi Justinianin duke tentuar pushtimin e Italis. M 1155 nj flot bizantine e nisur nga portet shqiptare pushtoi qytetin e Ankons. N pak koh bizantint kapn gjith vijn bregdetare nga Ankona n Taranto. Por menjher perandori bizantin u ndodh prball nj koalicioni fuqish armike, t drejtuara nga mbreti norman Guljelmi I. Edhe Venediku, aleati i vjetr i Bizantit, u rreshtua kundr tij. Shum shpejt trupat bizantine u larguan nga trevat italiane t pushtuara prej tyre.

N vitin 1185 mbreti Guljelmi I bri prpjekjen e fundit t dinastis normane t Italis pr t pushtuar territorin bizantin. Ky zbarkim i ri norman u parapri nga nj revolt e banorve t viseve t Vagenetis (Çamri) kundr pushtetit t perandorit Androniku I Komneni (1182-1185). Me nj shpejtsi t pazakont ushtrit normane pushtuan Durrsin, strategu i t cilit, Jan Vrana, paraplqeu t dorzohej. Pas Durrsit ushtrit normane u derdhn npr Rrugn Mbretrore (Egnatia) dhe mbrritn para qytetit t Selanikut. Garnizoni i kshtjells, i prbr prej lufttarsh nga Kunavija e Arbrit ua dorzoi qytetin perndimorve. Por ksaj radhe, normant nuk arritn t konsolidojn fitoret e tyre. M shum se pr merit t ushtris bizantine, ata u trhoqn pr shkak t dobsive t organizimit e t furnizimeve n vende aq t largta nga bazat e tyre. Gjithsesi, Durrsi e disa ishuj t Jonit mbetn edhe pr disa koh n zotrim t normanve. Me vdekjen e Guljelmit I n krye t Mbretris s Sicilis erdhi sovrani gjerman Henriku VI, q inauguroi sundimin e dinastis Hohenshtaufen n Italin e Jugut. Sovrant e rinj, bashk me mbretrin, trashguan nga paraardhsit e tyre norman politikn e pushtimeve lindore. Jo m kot mbreti Henriku VI Hohenshtaufen, sipas kronistit bizantin Niketa Konjati, e konsideronte veten « zot t tokave q shtrihen nga Durrsi n Selanik ».

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #151 on: September 09, 2007, 07:32:13 PM »
2. JETA POLITIKE NË SHQIPËRI NË SHEK. XII-XIII



Principata e Arbrit

Ballafaqimi i Perandoris Bizantine me normant e Italis dhe me kryqzatat n shek. XI- XII, nxori n plan t par rolin e shqiptarve dhe t tokave shqiptare q u ndodhn n qendr t ktij ballafaqimi. Qndrimi i shqiptarve prcaktoi dukshm zhvillimin e fushatave ushtarake t Perndimit, ndaj pushteti qendror bizantin u prpoq ta mbante n ann e vet fisnikrin shqiptare, duke e joshur at me privilegje e tituj deri dhe me ofiqe t lakmueshme
n ushtrin dhe administratn bizantine. Duke filluar nga gjysma e dyt e shek. XI n burimet historike prmenden familje fisnike shqiptare, si Skurra, Arianiti, Muzaka, Topia, Meksha, Jonima, Pliti, Blinishti, Kamona, q mbanin tituj t lart bizantin. Veçanrisht n shek. XII, shum i prhapur ishte titulli sebast, q lidhet me periudhn e sundimit t dinastis Komnene e posaçrisht me at t Manuelit I (1147-1181). Luftrat e ktij perandori sa n Itali aq edhe n Ballkan, kryesisht kundr serbve t Rashs, e rritn rolin dhe peshn ushtarake t faktorit shqiptar. Fisnikt shqiptar ishin fuqizuar mjaft. Ndrkoh, ata shfrytzuan privilegjet dhe ekskusit e akorduara nga pushteti qendror, pr t rritur shkalln e autonomis s tyre. Ky proces zhvillimi politik autonom i feudalve dhe i krahinave t veçanta eci m shpejt n trevn qendrore t Arbrit, me rol strategjik e ushtarak t posaçm. N gjysmn e dyt t shek. XII ktu kishte ndodhur me siguri nj proces prqendrimi pushteti. N vitin 1166 prmendet, n fakt, nj prior Arbanensis (princ i Arbrit). S bashku me disa klerik t lart nga Arbri ky mori pjes n prurimin e kishs s re t Shn Trifonit n Kotorr. N ceremoni merrte pjes dhe « duka e komandanti » bizantin pr Dalmacin, Dioklen e pr Arbrin, Isaku. Kjo tregon se priori i Arbrit, Andrea, e njihte ende formalisht sovranitetin bizantin. Megjithat, n kt koh autonomia politiko-administrative e Arbrit ishte rritur s teprmi, siç tregojn edhe privilegjet e vitit 1153 t perandorit Manuel pr kryeqendrn e Arbrit, Krujn. Duke u nisur edhe nga marrdhniet e mira q vendosi me Papatin, perandori Manuel u tregua liberal edhe prsa u prket marrdhnieve kishtare; n kohn e tij riti katolik njohu nj prhapje t gjer jo vetm n Shqiprin e Eprme, por dhe n at Qendrore, posaçrisht n Arbr.

Kto zhvillime n Shqipri, q prkonin n nj plan m t gjer me thellimin e procesit t feudalizimit t Perandoris Bizantine, me dobsimin e pushtetit qendror dhe decentralizimin e tij, n fundin e shek. XII, çuan n krijimin e nj strukture me tipare t qarta shtetrore n trevn e Arbrit dhe n kristalizimin e nj dinastie sunduese vendase. Duke u nisur nga titulli « princ » (princeps), q papa Inocenti III i dha m 1208 njrit prej krerve t saj, Dhimitrit, kjo struktur shtetrore sht quajtur zakonisht n historiografi « Principat e Arbrit », njlloj siç sht quajtur « Despotat i Epirit », formacioni fqinj me Principatn e Arbrit, me qendr n Art, i cili kishte n krye nj despot.

Pas rnies s dinastis s Komnenve dhe me ardhjen n fronin bizantin t dinastis s dobt t Engjllorve, treva e Arbrit fitoi tiparet e nj shteti t pavarur. Themelues i tij ishte Progoni (1190-1198), pushtetin e t cilit e trashguan t bijt, Gjini (1198-1206) dhe Dhimitri (1206-1216). Dokumentet e rralla t kohs nuk thon se cils familje t Arbrit i prkisnin kta. Ka shum gjas q sundimtart e Arbrit n kaprcim t shek. XII-XIII t’i prkisnin familjes Skurra nga malsia e Tirans, ku emri Skurr ndeshet ende n toponimin dhe antroponimin e vendit. Emri i ksaj familjeje ndeshet vazhdimisht n burimet e shek. XII- XIII si ndr m kryesoret e Arbrit. Pr pozitn e lart shoqrore t saj flet edhe varri familjar i sebastit Mihal Skurra n kishn e Shn Mris s Brrarit i vitit 1201, apo varri i fisnikut tjetr nga kjo familje, Anton Skurrs, n kishn e Shn Ndout n Lezh. Pr pozitn e veçant q kjo familje kishte n shek. XII-XIII n gjirin e fisnikris shqiptare, flet dhe fakti q pinjoll t saj lidhn krushqi deri edhe me familjen perandorake bizantine. Edhe princi Dhimitr i Arbrit u martua me mbesn e perandorit bizantin Aleksi II Engjlli, Komnenn, lindur nga martesa e vajzs s ktij t fundit, Eudokis, me mbretin e Serbis, Stefan Nemanjn e Kurorzuar. Princesha Komnena, q kishte lindur jo para vitit 1191, ishte n mosh t mitur kur aty nga viti 1202, iu blatua princit Dhimitr t Arbrit, gj q n
vetvete flet pr ***akterin politik t ksaj martese. Martesa e Dhimitrit t Arbrit me Komnenn synonte edhe t normalizonte marrdhniet me Stefan Nemanjn e Serbis, i cili n vitet e fundit t shek. XII kishte mundur t pushtonte mjaft toka n Kosov e n Diokle (Gent). Nemanja e vazhdoi prparimin n thellsi t tokave shqiptare, duke marr edhe trevn e Pultit (malsia n t dy ant e lumit Drin t bashkuar) q bnte pjes n Principatn e Arbrit. Pas lidhjes familjare me Nemanjt e Serbis, Principata e Arbrit ruajti n mnyr t qndrueshme shtrirjen Drin-Shkumbin, t prfshir midis Lezhs, Durrsit, Ohrit e Dibrs.



Principata e Arbrit e arriti kohezionin e saj m t madh nn sundimin e himitrit. Nn autoritetin e tij u vun at koh edhe familje t shquara t Arbrit, siç qen Jonimt, Plitt, Shtpant, Kamonat etj.. N nj traktat paqeje t nnshkruar prej tij m 1210 me Republikn e Raguzs, Dhimitri i quan kta, sipas s drejts feudale perndimore, « njerzit e mi » (homines mei). Edhe titujt « gjykats » (iudex) apo « princ » (princeps) q i atribuohen Dhimitrit prej paps Inocenti III, flasin pr pozitn e tij t dalluar n gjirin e fisnikris s Arbrit. Ato tregojn gjithashtu se familja e princrve t Arbrit n kaprcim t shek. XII-XIII ishte e ndikuar nga kultura dhe feudalizmi perndimor. Kt e konfirmon edhe hapi i ndrmarr m 1208 nga princi Dhimitr pr t kaluar n ritin katolik, duke u lidhur me kishn katolike t Roms. Me gjith ndikimet q modelet feudale perndimore patn n organizimin dhe n ndrtimin e Principats s Arbrit, tradita bizantine mbetej ende shum e fuqishme. Vet Dhimitri paraplqente t prdorte titujt bizantin me prestigj panhypersebast apo megas arhond, ashtu si bujart e tjer mbanin titujt po bizantin sebast ose protosebast. Qendra e Principats s Arbrit ishte n qytetin e Krujs. N kohn e Dhimitrit, Principata zotronte edhe nj dalje n det, n pjesn bregdetare midis Bishtit t Palls dhe derdhjes s lumit Mat.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #152 on: September 09, 2007, 07:32:35 PM »
Principata e Arbrit, Dukati i Durrsit dhe Despotati i Epirit

Kryqzata IV (1204) solli nj ndryshim rrnjsor t kushteve politike n Perandorin Bizantine e posaçrisht n viset e saj perndimore.

« Traktati i ndarjes s tokave », i nnshkruar nga Venediku e fuqit e tjera pjesmarrse n Kryqzat n prag t sulmit prfundimtar mbi Konstandinopojn, parashikonte q nj pjes e mir e bregdetit shqiptar, prej Durrsit deri posht n Prevez, t kalonte nn sundimin e Venedikut. N fakt, veneciant arritn ta merrnin Durrsin dhe rrethinat e tij dhe t krijonin nj zotrim t tyre t quajtur « dukati i Durrsit ». Por n jug t tij, n temn e dikurshme bizantine t Nikopojs (Epir), veneciant nuk arritn t vendosnin pushtetin e tyre. Q n dhjetvjeçart e fundit t shek. XII nj deg e familjes perandorake bizantine t Engjllorve kishte siguruar n Epir, veçanrisht n provincn e Vagenetis (Çamri), prona t mdha toksore dhe kishte ngritur aty nj pushtet thuajse t pavarur nga Konstandinopoja. N kt mnyr, menjher pas pushtimit t Perandoris Bizantine nga kryqtart m 1204, nj pinjolli Engjllorve bizantin, Mihal Engjlli, djali i qeveritarit t dikurshm t Epirit, krijoi ktu nj zotrim t pavarur. Dokumentet e kohs e quajn kt « Despotat i Arts », sipas kryeqendrs s tij. N historiografi sht br zakon t quhet « Despotat i Epirit ». Gjat historis s tij m se dy shekullore, Despotati i Epirit e ndryshoi disa her shtrirjen e tij.
Sidoqoft, brthama e qndrueshme territoriale prfaqsohej nga shtrirja e tems s dikurshme bizantine t Nikopojs, e prkufizuar nga malet Akrokeraune (Vettims) n veri, nga gjiri i Arts (Ambrakis) n jug dhe nga rrjedhja e lumit Vjosa e vargmalet e Pindit n lindje. Deti Jon lagte krahun perndimor t Despotatit. Prveç kryeqendrs, Arts, qytete e kshtjella t tjera t rndsishme ishin Janina, Ajdonati (Paramithia), Himara, Berati, Kanina dhe pr nj far kohe (1213-1253) edhe Durrsi. Shqiptart prbnin shumicn drrmuese t popullsis s Despotatit n shtrirjen klasike t tij. Po veç shqiptarve kishte edhe popullsi vllahe, greke e sllave t vendosura kryesisht n viset e Thesalis, t Maqedonis e t Etolo- A***nanis, q u aneksuan nga despott e Epirit pas vitit 1216.

Nga pikpamja e organizimit shtetror, Despotati i Epirit ishte nj shtet bizantin. N krye t tij qndronin despott e familjes perandorake Engjlli. Kta n aktet dhe n dokumentet zyrtare t tyre shfaqen me emrin e prbr Engjll-Duka-Komnen, duke kujtuar kshtu lidhjet e Engjllorve me dinastit e tjera bizantine. Vet sundimtart e Epirit nuk u pajtuan me statusin e sundimtarit t nj province. Ata e mbanin veten pr trashgimtar t ligjshm t fronit bizantin dhe n kt kuptim e konsideronin pushtetin e tyre n Epir si nj piknisje pr t restauruar Perandorin Bizantine, duke dbuar kryqtart nga vendet bizantine.

Vitet e para t sundimit despoti Mihali I Engjlli (1204-1216) ia kushtoi konsolidimit t brendshm t shtetit t posalindur. Nuk munguan n kt koh edhe konfliktet me principatat kryqtare, t krijuara pas vitit 1204 n kufijt e Despotatit, n mbretrin lombarde t Selanikut, n dukatin e Athins dhe n Principatn frnge t Akes. Me t’u krijuar nj gjendje e qndrueshme n kufijt me kto formacione, iu vu puns pr shtrirjen e Despotatit n drejtim t veriut. N vitin 1210 Despotati i Epirit i ishte afruar s teprmi dukatit venecian t Durrsit.

Ndrkaq sundimi i Venedikut n Durrs ishte treguar i paqndrueshm. Prpjekjet pr ta shtrir juridiksionin venecian prtej qytetit kishin hasur n kundrshtimin e princit Dhimitr t Arbrit. Fisnik t Arbrit ishin tashm zotr t tokave n rrethinat e Durrsit, gj q shqetsoi jo vetm pushtetin venecian t Durrsit, por dhe kryepeshkopatn katolike t qytetit, e cila pretendonte se Dhimitri dhe njerzit e tij kishin okupuar pronat e saj. Me qllim q t ushtronte presion mbi princin e Arbrit, duka i Venedikut lidhi nj aleanc me princin e Diokles (Gents), Gjergjin, i cili zotohej ta ndihmonte Venedikun kundr Dhimitrit. Por ky ndrkaq kishte arritur t bnte pr vete papn e fuqishm Inocenti III, t cilit i premtoi konvertimin e tij, t bujarve e t popullit t tij n fen katolike.

I brejtur nga konfliktet me princin e Arbrit, Papatin e me vet kishn vendase, dukati venecian i Durrsit u tregua i pafuqishm t prballonte msymjen nga jugu t despotit t Epirit, t Mihalit I Engjlli. N vitin 1210 kufiri midis Despotatit dhe Dukatit venecian t Durrsit ishte vendosur n rrjedhjen e lumit Shkumbin. At vit duka Marin Valaresi u takua me despotin Mihal pr t biseduar lidhur me vendosjen e nj paqeje. Paqja u nnshkrua n ver t atij viti nga duka i Venedikut Pietro Xian dhe despoti Mihali I. N baz t saj njihej edhe de jure kufiri i Shkumbinit si caku verior i zotrimeve t Despotatit. Ndrkoh, despot Mihali zotohej t lejonte tregtart venecian t tregtonin lirisht, pa taksa e dogan, n tokat e tij dhe t’i mbronte ata nga shtetasit e tij, n rast konflikti me siprmarrsit venecian.
__________________

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #153 on: September 09, 2007, 07:33:18 PM »
N muajin shtator 1210 veneciant sheshuan edhe mosmarrveshjet me kishn e Durrsit, duke vn n krye t saj venecianin Manfred. N marrveshjen q nnshkroi me dukn Pietro Xian n shtator t vitit 1210, kryepeshkopi Manfred u betua se do t’i qndronte besnik Republiks s Venedikut dhe se do t punonte q qytetart si dhe bashksia e Durrsit dhe e zonave prreth t’i bindeshin pushtetit venecian.


Megjithat, shpresat e Venedikut pr t ruajtur nj minimum pranie n Durrs dhe n rrethinat e tij, psuan goditjen e fundit m 1213, kur despot Mihali I Engjlli ia shkputi at Republiks s Shn Markut dhe e bashkoi me zotrimet e tij. Ushtria e tij prparoi thell n veri e m 1215 pushtoi Shkodrn, por shpejt u trhoq prej andej pr t’u vendosur n vijn e Durrsit.

Pushtimi jetshkurtr i Shkodrs ishte ndrmarrja e fundit ushtarake e despotit Mihali I. N rreth 10 vjet t sundimit t tij, shteti i vogl e i dobt epirot, arriti t zgjerohet duke zn pak a shum shtrirjen e temave t dikurshme bizantine t Nikopojs e t Durrsit. Prveç kryeqendrs, Arts, despot Mihali paraplqente si rezidenc t zgjedhur t tij kshtjelln e Beratit. Ende sot aty ruhen dshmi t shumta t punimeve fortifikuese e t ndrtimeve t kultit t ndrmarra n kohn e sundimit t tij. Despot Mihali I vdiq pikrisht n kshtjelln e Beratit n vitin 1216 pas nj komploti t organizuar nga njerz t afrt t tij. Pas ksaj n krye t Despotatit u vu i vllai, Teodori. Nn sundimin e tij Despotati i Epirit arriti shtrirjen e tij m t gjer. Politika e despotit t ri u orientua kryekput nga lindja dhe synoi asgjsimin e principatave latine t kryqtarve n Greqi, n Maqedoni e n Traki, rimkmbjen e Perandoris Bizantine dhe kurorzimin e tij si perandor i Bizantit. N kt kuadr fitoi rndsi t posaçme kontrolli mbi Durrsin dhe mbi boshtin e Rrugs Mbretrore (Egnatia), i
cili hapte rrugn drejt kshtjellave t Maqedonis e Selanikut dhe njhersh shkpuste lidhjet jetsore t perandoris latine t Konstandinopojs ose t mbretris lombarde t Selanikut me fuqit-mm t perndimit. Duke pasur parasysh rndsin strategjike t ktij boshti rrugor e veçanrisht t piknisjes s tij, Durrsit, mitropoliti i Korfuzit, Gjergj Bardhami, shprehej at koh se « despoti derdh pa kursim pr Durrsin para, ushtri e çdo gj tjetr, n mnyr q t mos lejohen egrsirat nga Perndimi t vn kmb n at qytet, q ai e do mbi t tjert ».

N fakt, q n fillim t sundimit t tij, Teodorit iu desh t prballonte nj prpjekje t latinve pr t shtn n dor korridorin e rrugs Egnatia. N vern e vitit 1217, perandori i ri latin i Konstandinopojs, Pier d Kurtne, n krye t nj ushtrie t nisur nga porti i Brindizit, zbarkoi n Durrs me destinacion Konstandinopojn. Pasi mori qytetin, ushtria latine e vazhdoi marshimin prgjat rrugs Egnatia n drejtim t Selanikut. Historiani bizantin Gjergj Akropoliti rrfen se despoti Teodor i kishte ngritur prit ushtris latine « n vendet e ashpra t Arbrit », diku n luginn e Shkumbinit. N betejn e zhvilluar ktu, ushtria frnge u shpartallua keq dhe vet perandori Kurtnè u zu rob. Nj kronist frng, vazhduesi i Robert Autissiodorensis, ia atribuon katastrofn e perndimorve qndrimit armiqsor t popullsis vendase (malicia indigenorum) q bashkpunoi me despotin e Epirit.
Pas ksaj fitoreje, Teodori e ripushtoi Durrsin. N qytet u prforcua sistemi i mbrojtjes dhe u kryen punime t ndryshme fortifikuese. N vitet q pasuan, Teodor Engjlli i zhvendosi veprimet luftarake n lindje. Ktu ai mori njrn pas tjetrs kshtjellat e Ohrit, t Prlepit, t Pelagonis (Manastir) etj.. Por objektivi kryesor ishte Selaniku, t cilin Teodori ua shkputi baronve lombard n vitin 1224. Ktu ai u kurorzua « perandor e autokrat i bizantinve » nga kryepeshkopi i fuqishm i Ohrit, Dhimitr Komatiani. Selaniku u b qendra e re ku u zhvendos Teodori e oborri i tij. Qeverisjen e zotrimeve shqiptare Teodori ia besoi t vllait, Konstandinit, t cilit i akordoi titullin despot. Duke ndjekur shembullin e perandorve t Bizantit, ai u shprndau tituj fisnikrie si sebastokrator, domestik i madh, protovestiar etj., bashkpuntorve t tij t afrt, midis t cilve edhe mjaft bujarve shqiptar. N administrimin e punve t « perandoris » s tij, Teodori ndihmohej nga nj « kshill i t zgjedhurve ». Nj mbshtetje t fort i jepnin politiks s tij prelatt e lart t kishs, ndaj t cilve Teodori tregoi vazhdimisht kujdes t veçant. Mitropoliti i Naupaktit, Jan Apakauku, kryepeshkopi i Korfuzit, Gjergj Bardhani, ai i Ohrit, Dhimitr Komatiani, si dhe peshkopi i Kanins ishin disa nga bashkpuntort e kshilltart m t afrt t Teodorit.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #154 on: September 09, 2007, 07:33:46 PM »
Pas marrjes s Selanikut, objektivi i dyt i madh mbetej pr Teodorin pushtimi i Konstandinopojs, q do t shnonte fundin e Perandoris Latine e rimkmbjen e Bizantit. Midis viteve 1225-1230 ushtrit e tij arritn suksese t mdha n Maqedonin Lindore e n Traki, ku pushtuan Adrianopojn. Por n vendin e quajtur Klokotnica, n vitin 1230, trupat e Teodorit psuan nj disfat t rnd nga ushtrit e carit bullgar, Ivani II Aseni, q ishte shqetsuar nga forcimi i shtetit epiriot e nga prparimi i Teodorit n zonn e interesave bullgar.

Lufta midis Despotatit t Epirit dhe Perandoris s Nikes pr hegjemoni n Shqipri Beteja e Klokotnics, ku vet Teodori u zu rob, goditi rnd aspiratat panbizantine t despotve t Epirit. Pasktaj, zotrimet epirote u ndan n shum pjes. N Selanik e Thesali vazhdoi t sundoj i vllai i Teodorit, Manueli. Gjith territori, prej Adrianopoje n Durrs, u pushtua nga Ivani II Aseni i Bullgaris. Cari bullgar filloi pasktaj ta quaj veten
« perandor e autokrat, zot i krahinave prej Adrianopoje n Durrs » dhe t shpalos me forc pretendimet pr Konstandinopojn e pr fronin bizantin.

Krahinat e Epirit nuk u prfshin n kufijt e rinj t mbretris bullgare. Ktu shfaqet si sundimtar Mihali II Engjlli, djali i Mihalit I. Pr 10 vjet ky punoi pr t forcuar pozitat e lkundura t Engjllorve. Rrethi i bashkpuntorve t tij u zgjerua me element t aristokracis vendase, t cilve u ishte besuar drejtimi i krahinave dhe i kshtjellave t ndryshme t despotatit. Ashtu si dhe i ati, Mihali II i ruajti lidhjet e ngushta me Beratin, Vlorn e me parin e ktyre dy qyteteve. Me qeveritarin e tyre, Jan Frngun, pinjoll i nj familjeje t vjetr fisnike vendase, despoti kishte edhe lidhje familjare.

Shthurja e Mbretris s Bullgaris, pas vdekjes s Ivanit II Aseni (1241), e lejoi Mihalin II t zgjeroj kufijt e Despotatit. Durrsi u b prsri pjes e tij, ndrkoh q kshtjella t tjera u aneksuan n Maqedoni e n Thesali. Por edhe ksaj radhe Despotati ndeshi n nj kundrshtar t fuqishm, q n at koh ishte br nj faktor i rndsishm politik n Ballkan. Kjo ishte Perandoria e Nikes, nj formacion i ngjashm me Despotatin e Epirit, q lindi pas vitit 1204 n Azin e Vogl. Luftrat me Niken prbjn fazn e dyt t rndsishme n historin e Despotatit t Epirit. Ashtu si despott e Epirit, edhe perandort e Nikes e mbanin veten pr trashgimtar t ligjshm t fronit bizantin. Marrja e Konstandinopojs e rimkmbja e Perandoris Bizantine prbnin vijn kryesore t politiks s tyre, nga ku buronte edhe armiqsia me rivalt e tyre t Epirit. Pas dobsimit t Mbretris s Bullgaris, Perandoria e Nikes fitoi eprsi n ngjarjet n Ballkan. Brenda vitit
1246 perandori i Nikes, Joan Vatatze (1222-1254), pushtoi Trakin, Maqedonin dhe qytetin e Selanikut.

Sukseset e rrufeshme t nikeasve zbuluan mangsit ushtarake e politike t shtetit epiriot. Tashm ishte dobsuar aleanca e ktij shteti me krert lokal t krahinave t ndryshme t Despotatit, n t ciln bazohej forca e tij. Politika e zbatuar nga Teodori e nga Mihali II n funksion t pushtimeve kishte goditur drejtprsdrejti format e qeverisjes n rajone t caktuara t Despotatit t Epirit me Principatn e Arbrit, e cila ishte kthyer tashm n nj shtet vasal.

Çarja midis dy aleatve t dikurshm u pa gjat konflikteve ushtarake q u zhvilluan n zonn e Maqedonis Jugperndimore midis forcave t Nikes dhe atyre t Epirit n vitin 1253. At koh princi i Arbrit, Gulami, bashk me forcat e tij, kishte zn pozicion n zonn e Kosturit pr t’u prer rrugn nikeasve q krkonin t çanin n drejtim t Devollit. Por perandori i Nikes, Jan Vatatze, arriti t trheq n ann e tij princin Gulam, q tashm ishte ftohur me Mihalin e Epirit. Premtimet joshse t perandorit t Nikes u konkretizuan
me nnshkrimin e nj traktati, q vuloste aleancn e re midis Nikes dhe Arbrit dhe q njihte autonomin e ktij t fundit.

Krahas Gulamit t Arbrit, me nikeasit u bashkuan edhe krert e Kosturit e t Devollit, t cilt gjithashtu ishin t paknaqur nga Mihali II i Epirit. N kto kushte, despoti i Epirit u detyrua t krkonte paqe, e cila u nnshkrua n Laris (1253). Mihali II hiqte dor nga kshtjellat e Maqedonis Perndimore dhe nga kshtjella e Krujs. Ksaj t fundit, perandori Jan Vatatze i njohu qysh at vit nj sr privilegjesh t rndsishme q kishin t bnin me sigurimin e pronave t fisnikve, t klerit dhe t qytetarve t saj, si dhe me heqjen e tatimeve t caktuara. T njjtat privilegje u konfirmuan pas dy vjetsh nga perandori i ri i Nikes, Teodori II Las***i (1254-1258). Ato iu konfirmuan vazhdimisht krutanve nga perandort e mvonshm t Bizantit.

Humbja e mbshtetjes q kishte patur n Principatn e Arbrit ia bri t pamundur despotit Mihal ruajtjen e zotrimit t rndsishm t Durrsit. N vitin 1256 qyteti iu dorzua perandorit t Nikes. Paqja e nnshkruar at vit midis dy rivalve sanksiononte trheqjen e Despotatit t Epirit n kufijt e tij fillestar. N viset e zbrazura nga epirott u vendos administrata e Nikes.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #155 on: September 09, 2007, 07:34:14 PM »
Kryengritja e shqiptarve kundr Perandoris s Nikes (1257-1258)

Vendosja e pushtetit t Nikes n viset shqiptare nuk e prmirsoi gjendjen e tyre, prkundrazi, nj administrat e rrept ushtarake e civile u vendos n trevat shqiptare, prfshir edhe Principatn e Arbrit, q kishte luajtur nj rol vendimtar n suksesin e nikeasve. N krye t saj u vu nj qeveritar bizantin, Konstandin Habaroni, i cili s bashku me qeveritart e krahinave t tjera t Shqipris e t Maqedonis, u vu nn urdhrat e
komandantit epror, pretorit Georg Akropoliti q kishte selin n Selanik.

Q t nesrmen e vendosjes s sundimit t Nikes n Shqipri filluan t duken shenjat e nj paknaqsie t thell. Kto qen m t forta n trevat e Principats s Arbrit, e cila n kundrshtim me premtimet e dhna, u privua nga çdo lloj autonomie prej regjimit nikeas. Qeveritari nikeas i Arbrit, Konstandin Habaroni, nuk ishte n gjendje t mbante nn kontroll gjendjen shprthyese, ndaj, n dimrin e vitit 1257-1258, kryekomandanti i forcave perndimore t Nikes, pretori Gjergj Akropoliti, vendosi t organizonte nj ekspedit demonstrative n Arbr. Prej Selanikut, ekspedita e drejtuar prej tij prparoi npr Kostur, Ohr, Durrs, ku Akropoliti u takua me krert dhe autoritetet e vendit. Marshimi i Akropolitit vazhdoi npr krahinat e thella t Matit e t Dibrs. Kudo ku kaloi Akropoliti u mundua t forcoj bazat e sundimit t Nikes, duke riorganizuar administratn ushtarake e civile t saj. Pas tre muajsh misioni t vshtir n zonn shprthyese t Arbrit, n shkurt t vitit 1258, Akropoliti mbrriti n Prlep. Ktu atij i erdhi lajmi se « mbar populli i arbreshve ishte hedhur n kryengritje ». Pr rrjedhoj edhe despoti Mihali II Engjlli i Epirit e prishi paqen me Niken. Vet qeveritari Nikeas i Arbrit, Konstandin Habaroni, u zu rob prej tij gjat nj prite q iu ngrit n Kanin dhe ku pati dor e fejuara e tij, Maria Frngu, kunat e despotit Mihal dhe pinjolle e familjes m t shquar t zons s Vlors n shek. XI- XIII.

Gjendja e re e detyroi Akropolitin t ndrmerrte nj fushat t vrtet ushtarake pr t shtypur kryengritjen. Goditja kryesore e nikeasve u drejtua kundr vatrs s trazirave, Arbrit. Ushtria e tyre, nn komandn e vet Akropolitit pushtoi Ohrin dhe vazhdoi marshimin drejt Durrsit. Por qndresa e kryengritsve shqiptar e detyroi Akropolitin t bnte prapaktheu n Ohr. Pasktaj, kryekomandanti nikeas u prpoq t hynte n Arbr nga ana e Dibrs, por edhe ktu ushtria e tij u rrezikua t asgjsohej nga kryengritsit, ndaj u trhoq n drejtim t Prlepit.

Ndrkaq, i inkurajuar nga kryengritja e shqiptarve, despoti Mihali II Engjll i Epirit rifilloi veprimet luftarake n Maqedoni. Ushtria e tij, e prkrahur nga popullsia vendase, pushtoi Ohrin dhe kshtjella t tjera t Maqedonis Perndimore. Pothuaj t gjith komandantt e forcave t Nikes u hodhn n ann e despotit t Epirit. Edhe kshtjella e Prlepit, ku ishte i rrethuar kryekomandanti, Georg Akropoliti, u hapi portat epirotve. Akropoliti dhe ushtarak t tjer ran robr t Mihalit II. N kt mnyr, gjith kto treva u prfshin prsri n kufijt e Despotatit t Epirit.

Sukseset e arritura n Maqedoni zgjuan te Mihali II i Epirit, ashtu si te paraardhsi i tij, ndrrn e pushtimit t Konstandinopojs e t rimkmbjes s Perandoris Bizantine, duke i paraprir n kt gj rivalit t tij, perandorit t Nikes. N funksion t ktij qllimi despoti i Epirit i hodhi syt nga nj aleanc e re me sovranin e Mbretris s Sicilis, mbretin Manfred nga dinastia gjermane Hohenshtaufen, pavarsisht se ky kishte prfituar nga ngjarjet e fundit pr t shtn n dor nj pjes t bregdetit shqiptar. Aleanca me Manfredin u b fakt i kryer me martesn e ktij t fundit me vajzn e despotit Mihal, Helenn. Megjithat prforcimet q mori nga Manfredi e dhndri tjetr i tij, princi Guljelm II Vilharduen i Akes, nuk i mjaftuan despotit t Epirit pr t ndalur ofensivn e filluar n pranvern e viti 1259 nga perandori i ri i Nikes, Mihali VIII Paleolog. Ohri qe nj nga kshtjellat e para q despoti i Epirit u lshoi nikeanve. Ksaj radhe ish-kryepeshkopi durrsak i qytetit, Konstandin Kabasilla, q erdhi bashk me ushtrin nikeane, ndikoi me autoritetin e tij pr t’i bindur mbrojtsit t’ia dorzonin kshtjelln perandorit t Nikes. Pas Ohrit, ushtria e Nikes, nn komandn e sebastokratorit Jan, vlla i perandorit Mihali VIII Paleolog, rrethoi kshtjelln e Devollit, t ciln e mori pas luftimesh t ashpra.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #156 on: September 09, 2007, 07:34:39 PM »
N ver t atij viti, Mihali II Engjlli psoi disfatn prfundimtare n fushn e Pelagonis (Manastir).

Fitorja e Perandoris s Nikes mbi Despotatin e Epirit n Pelagoni u pasua nga nj tjetr fitore e madhe e saj. N ver t vitit 1261 nikeasit ua morn me sulm Konstandinopojn latinve. N kt mnyr, konflikti i gjat pr t korrur trashgimin e Perandoris Bizantine u zgjidh n favor t Nikes. Mihali VIII Paleologu u b perandori i par i Perandoris Bizantine t rimkmbur.

Rivali i tij i dikurshm, despoti Mihali II i Epirit, pas disfats n Pelagoni i humbi krejt zotrimet e tij. Ushtrit e Paleologut prparuan deri thell n kufijt e Epirit historik e morn dhe qendrat e fundit t qndress epirote, Janinn e Artn. Mihali II Engjlli u strehua n Korfuz, zotrim i dhndrit t tij Manfred.

Por ashtu si m 1257, administrata e re bizantine hyri q n fillim n konflikt me popullsin vendase. Rritja e paknaqsis gjeti shprehjen m t lart n shprthimin e kryengritjeve antibizantine n gjith territorin shqiptar t Perandoris. Kto kryengritje krijuan kushte q despoti Mihali II Engjll t kthehej n Epir e pak nga pak t rikrijonte Despotatin e Epirit n kufijt e ngushtuar t tems s dikurshme t Nikopojs.

Prsa u prket territoreve n veri t lumit Vjos, kryengritjet antibizantine t shqiptarve u mpleksn aty me nj sr rrethanash t tjera, t cilat krijuan nj gjendje krejtsisht t re.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #157 on: September 09, 2007, 07:36:45 PM »
3. SHQIPËRIA DHE MBRETËRIA E SICILISË NË SHEK. XIII



Manfred Hohenshtaufeni n Shqipri

Kaprcimi i shek. XII-XIII solli n Mbretrin e Sicilis nj ndryshim t dinastis sunduese. Vendin e dinastis normane Altavila, e zuri dinastia perandorake gjermane Hohenshtaufen. Bashk me fronin e Sicilis, sovrant e rinj gjerman trashguan dhe planet pushtuese n Lindje t paraardhsve t tyre.

Henriku VI Hohenshtaufen q me ardhjen e tij n pushtet i shpalli hapur pretendimet e tij n bregun lindor t Adriatikut. Sipas historianit bizantin Niket Koniati, Henriku pretendonte t ishte zot i gjith territorit q shtrihej prej Durrsit e deri n Selanik, territor i pushtuar pr nj koh t shkurtr nga paraardhsi i tij norman, Guljelmi II, gjat fushats s vitit 1185.

Por as Henriku VI, as pasardhsi i tij i madh, Frederiku II Hohenshtaufen, nuk qen n gjendje t organizonin ndonj ekspedit si ato t normanve n Shqipri. Nj gj t till e bri djali i Frederikut, Manfred Hohenshtaufeni. Duke prfituar nga konflikti midis despotit Mihali II i Epirit dhe perandorit t Nikes, Teodorit II Las***i, si dhe i inkurajuar nga paknaqsia e thell q kishte pushtuar popullsin shqiptare kundr ktyre dy rivalve bizantin, n mesin e dimrit t vitit 1257-1258 flota e Manfredit e komanduar nga admirali i tij, Filip Kinardi, zbarkoi n bregdetin shqiptar dhe pushtoi Durrsin, Vlorn, Spinaricn e Beratin. Ndonse kto kshtjella juridikisht ishin n at koh nn sundimin e perandorit t Nikes (Durrsi), apo t despotit t Epirit (Vlora, Berati e Spinarica), as njri e as tjetri nuk ushtronin pushtet real n to. Kryengritja e fundit e vitit 1257 e shqiptarve i kishte detyruar garnizonet dhe administratn e perandorit apo t despotit t trhiqeshin dhe ta linin qeverisjen e atyre vendeve n dor t paris lokale, e cila, me sa duket, ishte marr vesh paraprakisht me Manfredin e Sicilis pr ndrmarrjen e tij.

I ndodhur para faktit t kryer, despoti Mihali II i Epirit e pa me vend mos t ndizte armiqsi t reja me mbretin e Sicilis. Prkundrazi, me qllim q ta trhiqte at n nj aleanc ushtarake kundr rivalit t tij kryesor, perandorit t Nikes, ai ia njohu Manfredit pushtimet e reja n bregdetin shqiptar. Madje i ofroi atij dhe dorn e s bijs, Helens, bashk me nj sr zotrimesh t tjera n cilsin e pajs: Himarn, Sopotin (Borshin), Butrintin e Korfuzin.
N kt mnyr ndr t gjith sovrant e mbretris s Sicilis t dy shekujve t fundit, Manfredi qe i pari q zuri nj pjes t mir t brezit bregdetar t Shqipris n pritje t kushteve t prshtatshme pr t zgjeruar pushtimet n thellsi t Ballkanit.

Por beteja e Pelagonis (Manastirit), n pranver 1259, ku bashk me forcat e despotit, Mihalit II t Epirit, u shpartallua edhe reparti i vogl prej 300 lufttarsh q Manfredi i kishte drguar pr ndihm vjehrrit t tij, i vuri n pikpyetje vet zotrimet siciliane n Shqipri. Ngadhnjyesi i Pelagonis, perandori i ri i Nikes, Mihali VIII Paleologu (prej 1261 perandor i Bizantit), e vazhdoi msymjen deri n bregdet, duke marr t gjitha zotrimet e Manfredit,
me prjashtim t Durrsit. Gjithsesi, n shtator t vitit 1261 Manfredi organizoi nj fushat t re n Shqipri dhe arriti prsri zotrimet e bregdetit, t cilat i mbajti deri n fund t jets s tij (1266).

Baza e qeverisjes s zotrimeve t Manfredit n Shqipri ishin kshtjellat. Ktu u vendosn garnizonet siciliane nn komandn e kshtjellarve. Kshtjellari i Kanins, q kontrollonte dhe zonn e Vlors, n vitet 1258-1274 ishte Jakob Balsiniani, pas çdo gjase nj fisnik gjerman. Juridiksioni i tij shtrihej n nj perimetr t gjer rreth kshtjells, q prfshinte edhe fshatrat e Orikumit, Vranishtit, Vonics etj.. Krert feudal vendas ishin prfshir n sistemin e mbrojtjes s kshtjells s Kanins dhe t territorit t saj. Prveçse n rast lufte, ata, normalisht, t shoqruar nga njerzit e tyre, kryenin pr nj muaj n vit shrbimin e garnizonit brenda n kshtjell.


Manfredi e respektoi traditn prsa i prket organizimit administrativ t Durrsit dhe t krahins fqinje t Arbrit. Ato u ruajtn si nj njsi e vetme administrative, nn drejtimin e nj qeveritari ushtarak me titullin e kapitenit q e kishte selin n Durrs. Duke pasur parasysh forcn dhe rolin e paris feudale t Arbrit n fatet e ksaj treve, Manfredi ia besoi postin e kapitenit t Durrsit e t Arbrit nj fisniku nga nj shtpi e njohur feudale, Andrea
Vrans. N vitin 1185, n kohn e fushats normane, nj tjetr pinjoll i ksaj familjeje kishte kryer funksione t ngjashme n at trev si strateg i Bizantit.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #158 on: September 09, 2007, 07:37:23 PM »
Rasti i njohur i kapitenit Andrea Vrana tregon se Manfredi diti t trhiqte n administratn civile e ushtarake t zotrimeve t tij shqiptare edhe fisnik vendas. Madje, trupa shqiptare nn komandn e krerve vendas u integruan edhe n forcat e Manfredit t angazhuara n Itali kundr kundrshtarve t tij.

Si mkmbs t prgjithshm t zotrimeve t tij n Shqipri, Manfredi caktoi njeriun e tij t besuar, admiralin Filip Kinardi. Megjithat, pushteti i tij realizohej n zotrimet jugore. Treva Durrs-Arbr, si zon me rndsi t posaçme strategjike, ishte nn vzhgimin e drejtprdrejt t mbretit Manfred.

Fillimisht, selia e admiral Kinardit ndodhej n Korfuz, por me koh u zhvendos n Kanin. Ktu ai u martua me t ven e nj fisniku nga familja e vjetr Frngu, q ishte njhersh kunata e despot Mihalit II t Epirit. Miqsia q Filip Kinardi kishte me peshkopin ortodoks t Kanins sht nj tjetr tregues i lidhjeve t ngushta, q Kinardi, e n prgjithsi gjith administrata e Manfredit, vendosi me mjedisin, e veçanrisht me parin vendase. Me kt shpjegohet fakti q, pas vrasjes s Manfredit n Betejn e Beneventit (1266), disa nga bashkpuntort m t ngusht t tij, midis tyre dhe konti Frederik Lançia, daj i Manfredit dhe personi numr nj n oborrin e tij, erdhn dhe u strehuan n Shqipri.

Fundi i mbretit Manfred n Betejn fatale t Beneventit, shkaktoi pshtjellim n zotrimet shqiptare t Hohenshtaufve t Sicilis. Menjher pas Manfredit, edhe mkmbsi i tij admiral Kinardi ra viktim e nj komploti t kurdisur n Kanin nga despot Mihali II Engjlli i Epirit n bashkpunim me t shoqen e njeriut t Manfredit, Maria Frngun, q ishte edhe kunat e tij. Por, pavarsisht nga kjo, despoti nuk arriti t’i shtinte n dor zotrimet e Manfredit. Njerzit e ktij, si kshilltari i Kanins, Jakob Balsiniani, ai i Korfuzit, Verner Alamani, dhe kapiteni i Durrsit-Arbrit, Andrea Vrana, refuzuan t’ia dorzojn despotit t Epirit viset nn juridiksion t tyre. T njjtn gj bn edhe m 1267, kur ngadhnjyesi i Beneventit e vrassi i Manfredit, francezi ***l Anzhu, u çoi fjal funksionarve t ish-mbretit Hohenshtaufen n Shqipri q ta njihnin at si mbret i ri i Sicilis.

Anzhuint dhe « Mbretria e Arbrit »

Sovrani i ri i mbretris s Sicilis, ***li I Anzhu, trashgoi synimet e vjetra t dinastive t Altavilve norman e t Hohenshtaufve gjerman. N qendr t politiks s tij t jashtme u vu pushtimi i Lindjes e marrja e konstandinopojs. Kjo politik u nxit e u ushqye vazhdimisht nga kisha e Roms, e cila llogariste t organizonte, nprmjet anzhuinve, nj kryqzat t re kundr Bizantit dhe t realizonte kshtu bashkimin me dhun t kishave. Pikrisht n pranin e paps Klementit IV u nnshkrua n maj t vitit 1267 n Viterbo marrveshja midis ***lit I Anzhu e perandorit t shfronzuar latin t Konstandinopojs, Balduinit II, n baz t s cils ky i fundit ia kalonte t drejtat e tij n Lindje mbretit anzhuin. Marrveshja n fjal prcaktonte si faz t par t ndrmarrjes anzhuine znien e nj kryeure n bregdetin shqiptar, n zotrimet e ish-mbretit Manfred.

***li I Anzhu u mundua t afirmonte t drejtat e tij n vij trashgimije mbi zotrimet shqiptare t Manfredit, duke i shndrruar n vasal t tij bashkpuntort e Manfredit n Shqipri. N kt kuadr, m 1267, ***li I emroi si mkmbs t tij n Shqipri Gaco Kinardin, nj i afrm i mkmbsit t vrar t Manfredit, Filipit. Por as kshtjellari i Korfuzit, as ai i Vlors, i Butrintit e i Sopotit dhe as kapiten Vrana e qytetart e Durrsit nuk dgjuan t kalojn nn sovranitetin anzhuin. Prkundrazi, marrdhniet e mbretit ***l me bregun prball mbetn t ndera deri n vitin 1271. At koh, vet ai shprehej n nj letr se shqiptart e « urrenin emrin e tij » (in odium nostri nominis).

Gjithsesi, anzhuint nuk ndrmorn ndonj fushat t armatosur. ***li I u prpoq t trhiqte me an premtimesh krert shqiptar dhe n vitin 1271 ai duket se kishte vendosur nj dialog me aristokracin e Arbrit si edhe me bashksin qytetare t Durrsit. Gjat atij viti dy priftrinj katolik shqiptar, Gjoni nga Durrsi dhe Nikolla nga Arbri, si t besuar t mbretit ***l dhe t aleatit t tij t madh, paps Gregori X, bn disa udhtime midis Napolit
e Durrsit, duke prcjell mesazhet e mbretit te krert shqiptar. N fillim t shkurtit 1272 mbrriti n oborrin anzhuin n Napoli nj prfaqsi e fisnikris s Arbrit dhe e bashksis qytetare t Durrsit. N prfundim t traktativave me ***lin Anzhu u shpall bashkimi i « Mbretris s Arbrit » (Regnum Albaniae) me mbretrin e Sicilis nn sovranitetin e mbretit ***l (Carolus I, dei gratia rex Siciliae

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #159 on: September 09, 2007, 07:37:51 PM »
Kthesa e fisnikve shqiptar n marrdhniet me mbretin anzhuin ndodhi pr nj sr arsyesh t jashtme dhe t brendshme. N at koh bizantint dhe serbt e kishin rritur presionin n trevat shqiptare q ishin ende jasht kontrollit t tyre. Serbt i ishin afruar tashm zons s Dibrs, kurse Perandoria Bizantine e kishte rivendosur sundimin e saj n nj pjes t mir t Shqipris s brendshme. Marrja e Beratit menjher pas fitores s bizantinve n Pelagoni (Manastir), m 1259, i jepte Bizantit nj baz strategjike mjaft t rndsishme pr t shtrir m tej zonn e kontrollit t vet deri n vijn bregdetare.

Vshtirsive t aristokracis shqiptare n marrdhniet me kto fuqi t huaja, u shtoheshin edhe ndarjet e konfliktet midis vet fisnikve shqiptar. N kt koh edhe Principata e dikurshme e Arbrit e kishte humbur shklqimin q kishte patur n kohn e princit Dhimitr.
N vend t nj familjeje feudale, n trevn e Arbrit ushtronin ndikimin dhe pushtetin e tyre disa familje, shpesh her n konflikt me njra-tjetrn, siç ishin familjet Skurra, Vrana, Blinishti, Topia, Arianiti etj.. N kt mnyr, njohja e nj sovrani t huaj u pa edhe si nj mjet pr t qetsuar rivalitetet midis tyre. S fundi, jo pa rol ishte edhe fakti q n Shqipri, veçanrisht n zonn e Durrsit dhe t Arbrit, ekzistonte tashm nj grupim filo-anzhuin, q prfaqsohej kryesisht nga kleri katolik i Durrsit dhe i Arbrit, q nn sundimin e Manfredit,
armikut t egr t Papatit, kishte psuar prndjekje nga m t ashprat. Pr rrjedhoj, ky ishte i prirur t bashkpunonte me sovranin e ri t Sicilis, ***lin Anzhu, q ndryshe nga Manfredi, ishte beniamin dhe krahu i djatht i kishs katolike t Roms.

Pavarsisht nga motive t tilla q flisnin n t mir t anzhuinve, kompromisi i vitit 1272 midis anzhuinve e aristokracis shqiptare u b i mundur vetm pasi ***li I Anzhu u dha krerve shqiptar garancit e krkuara. N dy diploma t dala nga kancelaria e tij m 20 e 21 shkurt 1272, u premtonte atyre mbrojtjen e tij (protectionem suam) dhe njohjen e t gjitha privilegjeve, normave e dokeve « t mira » t mparshme. Teksti i tyre tregon qart q njohja e sovranitetit anzhuin nga krert shqiptar nuk qe nj « dorzim » pa kushte, por nj ujdi e arritur, siç shprehej vet mbreti ***l, « pa kurrfar dhune e shtrngimi » (absque aliqua violentia seu cohactione). Anzhuint knaqnin n thelb dy krkesat themelore t shqiptarve: krkesn pr nj angazhim t anzhuinve n marrdhniet e ndera t shqiptarve me fuqit e tjera, kryesisht Bizantin e Serbin, dhe krkesn pr njohjen e autonomis politiko-administrative t fisnikve vendas brenda kuadrit t « Mbretris s Arbrit ».

Pavarsisht nga premtimet joshse t anzhuinve, jo menjher e jo t gjith fisnikt shqiptar u trhoqn prej tyre.

Koha e gjat, q iu desh ***lit I Anzhu pr t realizuar planin e vet, ishte prova m e mir se n gjirin e aristokracis shqiptare kishte ngurrime lidhur me nj orientim proanzhuin. N fakt, anzhuint prcaktuan qysh n fillim hapsirn midis Durrsit e Vlors ose m sakt midis Matit e Seman-Devollit, si zon e interesave t tyre jetike n Shqipri. Tokat jasht tyre anzhuint i pan para s gjithash n funksion t marrdhnieve me shtetet aleate ballkanike, n radh t par me mbretrin e Serbis. Kjo vij politike e anzhuinve i prishi kta qysh n fillim me nj krah t rndsishm t aristokracis shqiptare. Aleanca me Mbretrin Serbe pati gjithmon prparsi pr ***lin Anzhu dhe ky refuzoi t merrte n mbrojtje fisnikt shqiptar, si Gropajt e Dibrs, tokat e t cilve ndodheshin nn krcnimin e pushtimit serb.

Por marrdhniet e anzhuinve nuk vonuan t prishen edhe me fisnikt-vasal t tyre t « Mbretris s Arbrit ». Premtimet lidhur me njohjen e autonomis e t privilegjeve t vjetra, q ***li I u kishte dhn krerve shqiptar n fillim, u treguan se ishin demagogji. Fisnikt shqiptar u detyruan t kryejn « betimin dhe homazhin feudal » (ligii homagii iuramentum). Ktu u vendos nj administrat e fort ushtarake, ku aristokracia shqiptare nuk prfaqsohej n asnj instanc t saj. T gjith funksionart, q nga « kapiteni e mkmbsi i Mbretris s Arbris », te mareshali, kshtjellart, intendentt e postet m t ulta, ishin me kombsi franko-italiane. Shqiptart ishin prjashtuar nga çdo rol efektiv n kt « Mbretri t Arbris ». Fisnikt shqiptar, q njohin pr kryezot ***lin I Anzhu e q u prfshin n « Mbretrin e Arbris », u organizuan prej anzhuinve n nj lloj « kshilli regjence ». ***li I u vinte atyre kufirin e t drejtave e detyrave, kur i kshillonte se « duhej t’i bindeshin mkmbsit e kapitenit t prgjithshm t Mbretris s Arbrit dhe ta ndihmonin at me t gjitha forcat e pr çdo pun, qoft me kshilla, qoft me mjetet e nevojshme ».

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #160 on: September 09, 2007, 07:38:32 PM »
Dokumentet anzhuine ln t kuptohet qart se ku konsistonte ndihma e krerve shqiptar pr kryezotin anzhuin. N radh t par ata duhet t shoqronin trupat anzhuine n fushatat ushtarake. Ky shrbim i tyre prputhej me thelbin e regjimit anzhuin e t « Mbretris s Arbrit », t ciln anzhuint e projektuan dhe e ndrtuan si nj brtham t nj perandorie t tr ballkanike. Shqiptart duhet t luftonin, kshtu, pr nj qllim q s’qe i tyre e q ata nuk
e ndienin. Kjo i zhgnjeu shpresat fillestare t tyre, t ushqyera nga premtimet e ***lit I Anzhu, q ua serviri atyre « Mbretrin e Arbrit » si nj pasardhse t natyrshme t Principats s Arbrit, ku fisnikt shqiptar do t ruanin autonomin e tyre e do t luanin rol parsor.

Por regjimi i ri anzhuin nuk pati pasoja negative vetm n planin politik. Anzhuint vendosn n zotrimet e tyre nj regjim t rrept shfrytzimi. Fonde t mdha toksore iu rrmbyen pronarve vendas, n radh t par kundrshtarve t regjimit anzhuin, e u shprndan n t mir t kurors, t funksionarve e feudalve anzhuin dhe t kishave, ****ndeve e manastireve katolike t themeluara me shumic nga klerikt e huaj, t ardhur bashk me anzhuint e q prfaqsonin nj mbshtetje shoqrore e mjet diversioni ideologjik t tyre. Fshatarsia shqiptare, q punonte n kto toka, iu nnshtrua nj shfrytzimi intensiv e t panjohur deri ather. T ardhura t mdha hynin n arkn mbretrore e t funksionarve anzhuin nga taksat e detyrimet q shpeshher kta ia impononin n mnyr arbitrare popullsis vendase.

Vendosja e regjimit anzhuin pati reflekse negative edhe n jetn e qyteteve. Autonomia e tyre u ngushtua, organet bashkiake t qeverisjes pushuan s funksionuari e u zvendsuan nga administrata anzhuine. Interesat ekonomik t shtresave tregtare-zejtare e t vegjlis u dmtuan rnd nga politika e monopolit shtetror mbi prodhimin e shitjen e produkteve kryesore, si dhe nga detyrimet nga m t ndryshmet q npunsit anzhuin ngarkonin n kurriz t popullsis qytetare. T ardhurat e shumta q vinin nga prodhimi dhe tregtia e krips shkonin n dobi t mbajtjes s trupave dhe t administrats anzhuine n Shqipri.

N kt mnyr regjimi anzhuin ngjalli q n muajt e par zhgnjim e paknaqsi midis shtresave m t ndryshme t shoqris shqiptare. Zdhnse e ksaj paknaqsie u b aristokracia shqiptare, brenda e jasht kuadrit t « Mbretris s Arbrit », e cila e pa se anzhuint i shkeln pa ngurruar aspiratat e saj politike. Pr t’i detyruar krert shqiptar q t’i rrinin besnik e mos t ngrinin krye, ***li I filloi t marr peng fmijt e tyre, t cilt i çonte e i ruante n kshtjellat e Italis s Jugut, ku kta trajtoheshin si t ishin robr, aq sa n mjaft raste ata t tentonin t arratiseshin.

Prplasjet e shqiptarve me anzhuint, q n fillimet e vendosjes s ktyre t fundit n Shqipri, favorizuan lojn e bizantinve. Duke filluar nga vera e vitit 1272, perandori bizantin Mihali VIII Paleolog ishte vn n kontakt me fisnikt shqiptar dhe prpiqej t’i bnte ata pr vete e t’i hidhte kundr anzhuinve. Prpjekja e tij mbshtetej n premtimet e garancit q u paraqiste shqiptarve e s’ka dyshim q n kt pik ai nuk mbeti pas, madje e kaprceu rivalin e tij, ***lin I Anzhu, prderisa arriti qysh n fillim t bnte pr vete (« t mashtroj », sipas shprehjes s ***lit I) mjaft prej tyre.


N vern e vitit 1274, vet dokumentet anzhuine bjn fjal pr nj aleanc operative midis bizantinve e fisnikve shqiptar.

N gusht t atij viti aleatt kishin arritur nj fitore t par mbi anzhuint, duke u shkaktuar atyre mjaft t vrar e duke zn shum t tjer robr. N muajin nntor komandantt anzhuin n Shqipri i raportonin mbretit anzhuin ***l se « arbresht e bizantint kishin rrethuar Durrsin ». Informatat e mvoshme konfirmonin se luftimet tashm ishin prqendruar n afrsi t kshtjellave bizantine. Shprthimi i konfliktit t hapur me shqiptart bri q fronti i luftimeve t zhvendosej me shpejtsi n afrsi t kshtjellave anzhuine t bregdetit.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #161 on: September 09, 2007, 07:39:10 PM »
Forca trheqse e ktij orientimi t ri t aristokracis shqiptare kundr anzhuinve u bn ata fisnik q kishin mbajtur nj qndrim t rezervuar ndaj anzhuinve e q nuk ishin prfshir n « Mbretrin e Arbrit ». T till qen Pal Gropa e Gjin Muzaka, zotr prkatsisht t zons s Dibrs dhe asaj t Beratit. Me koh me kta fisnik u bashkuan edhe t tjer, nga ata q ishin njohur vasal t mbretit ***l. N mnyr mjaft domethns ***li I Anzhu fillon t’i quaj me emrin « tradhtart e mi » (proditores nostros) fisnik t till si Blinishtt, Skurrajt, Jonimt etj., q deri ather kishin qen « besnikt e tij » (fideles suos). Ky qndrim i ri qe me pasoja fatale pr sundimin anzhuin. Zotrimet shqiptare t ***lit Anzhu apo, siç preferonte t’i quante ai, « Mbretria e Arbrit », q s’ishte veçse nj shum zotrimesh t
fisnikve shqiptar, vasal t tij, u reduktua, pas armiqsimit me ta, n kshtjellat bregdetare t Durrsit, Vlors e Kanins.

Rrjedhja e re, q morn marrdhniet e shqiptarve me anzhuint, dhe aleanca shqiptaro- bizantine, q pasoi, i prmbysi planet e mdha t ***lit I Anzhu, i cili kishte shpresuar t’i çonte ushtrit e tij deri n Konstandinopoj. Pr m tepr planet e mbretit anzhuin u komprometuan edhe nga afrimi i perandorit bizantin, Mihalit VIII Paleolog, me Papn. Ujdia q kta t dy arritn n Koncilin e Lionit, m 1274, pr t realizuar bashkimin e kishave, e izoloi ***lin Anzhu duke i hequr atij prkrahjen e pakushtzuar t Papatit. N vend q t vazhdonte msymjen drejt Lindjes, ***li u detyrua t nnshkruante nj armpushim me Mihalin VIII Paleolog (1276). Ndrkoh « bizantint » e kishin kthyer Beratin n qendrn ku s bashku me fisnikt shqiptar organizoheshin operacionet kundr kshtjellave anzhuine. Komandn e ksaj kshtjelle ata ia kishin besuar nj fisniku vendas, sebastit Stano, q kryente funksionin e qefalis (qeveritarit) t qytetit. N at koh bizantint kishin arritur t rrmbenin edhe Spinaricn, lokalitetin bregdetar midis Vlors e Durrsit. N kt mnyr, zotrimet jugore t anzhuinve ishin ndar nga Durrsi nprmjet ktij pykzimi bizantin nga Berati n bregdet. Ndrlidhjet midis zotrimeve anzhuine dhe midis tyre e Mbretris s Sicilis kryheshin vetm me ann e detit. Por edhe komunikimi detar ishte br i rrezikshm, sepse nj flot bizantine me baz n Spinaric e n Butrint sulmonte anijet anzhuine.

Duke par gjendjen katastrofike t trupave t tij n Shqipri, mbreti ***li I Anzhu mendoi t organizonte nj fushat t re, gjat s cils t nnshtronte krert kryengrits shqiptar dhe t merrte kshtjellat e pushtuara ndrkoh nga perandori bizantin Mihali VIII Paleolog. N kt kuadr rndsi e posaçme iu dha kshtjells s Beratit, kundr s cils u prqendrua goditja kryesore anzhuine. Marrja e Beratit do t çlironte nga presioni bizantin bazat bregdetare t anzhuinve (Vlorn, Durrsin) dhe do t krijonte kushtet pr prparimin e ushtrive t ***lit Anzhu n brendsi t vendit. Ësht pr kto arsye q ***li I i shkruante komandantit t ushtris anzhuine n Shqipri se « nuk mund ta shprehte me fjal rndsin t i jepte pushtimit t kshtjells s Beratit » (ad captionem castri Bellgradi, que ultra quam dici valeat cordi nostro residet ).

N prag t msymjes, ***li I Anzhu konfirmoi aleancat me Serbin e me Despotatin e Epirit. Despot Niqifori I i Epirit u shpall vasal i mbretit anzhuin dhe i dorzoi ktij kshtjellat e Butrintit, t Sopotit e t Porto-Palermos. Por para s gjithash ***li I bri nj prpjekje t re pr t’i rregulluar marrdhniet me shqiptart e pr t’i shkputur kta nga bizantint. N kt kuadr ***li I liroi nga burgjet italiane nj numr krersh shqiptar kryengrits, mes t cilve Gjin Muzakn, i cili mbahej « i lidhur me pranga t forta hekuri »
n burgun e kshtjells s Brindizit s bashku me Dhimitr Zogun, Kasnec e Guljelm Blinishtin. ***lit I Anzhu i erdhn krkesa t prsritura nga fisnikt shqiptar pr ta liruar Muzakn. Me sa duket, Gjin Muzaka gzonte pozit e autoritet t veçant dhe nprmjet tij mbreti anzhuin u prpoq t ndikonte mbi krert shqiptar. N gusht t vitit 1280 ai urdhroi lirimin e robit Muzaka, « pasi t kishte dhn peng gruan e fmijt e pasi t ishte betuar se nuk do t bashkohej m me armiqt e mbretit ***l e nuk do t fliste e do t vepronte m kundr tij ». N kushtet e prgatitjes s msymjes anzhuine mbi Beratin, neutralizimi i Muzakajve, zotr t vendit, merrte kuptim t veçant.

Megjithat, prpjekjet e anzhuinve pr diversion n radht e aristokracis shqiptare nuk dhan rezultat. N prag t betejs vendimtare pr Beratin lajmet q i vinin ***lit I nga komandatt e tij n Shqipri e njoftonin se « arbrit kishin ngritur prsri krye dhe sulmonin trupat anzhuine ». Qndrimi i vendosur antianzhuin i shumics s fisnikve shqiptar kushtzoi n mnyr vendimtare ecurin e msymjes anzhuine. Ndrkoh q ushtria e Hygo
de Sylit, e prforcuar nga kontingjentet e ardhura nga Durrsi, Vlora e Butrinti, kishte mbyllur rrethimin e Beratit, shqiptart sulmonin kshtjellat anzhuine t bregdetit duke e detyruar komandantin anzhuin t’i shprqendronte forcat e t niste prforcime n drejtim t atyre kshtjellave.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #162 on: September 09, 2007, 07:39:50 PM »
Rrethimi anzhuin i Beratit zgjati disa muaj. N dhjetor t vitit 1280 anzhuint mundn m n fund t zinin lagjet e jashtme t qytetit (suburbia). Por n betejn finale, q u zhvillua n pranvern e vitit tjetr buz Osumit, mbrojtsit e kshtjells i shkaktuan nj disfat t rnd kaloris frnge, duke zn rob edhe vet komandantin e ushtris anzhuine.

Pas disfats s Beratit anzhuint u trhoqn me shpejtsi n skajin bregdetar, ku mundn t ruajn edhe pr ca koh kshtjellat e rndsishme t Durrsit, Vlors e Kanins. N vitin 1282 ***li I projektoi nj fushat t re kundr Bizantit, por po at vit n Sicili shprtheu kryengritja e madhe anti-anzhuine e « Mbrmjeve siciliane », n t ciln kishin dor edhe perandori bizantin, Mihali VIII Paleologu, e mbreti i Aragons. Pasktaj nisi nj periudh 20-vjeçare luftrash midis aragonasve e anzhuinve pr zotrimin e Sicilis. N kushte t tilla ekspedita e re kundr Bizantit mbeti e parealizuar. Kshtjellat q anzhuint mbajtn edhe pr disa vjet n bregdetin shqiptar mbetn si ishuj t izoluar nn rrethimin e vazhdueshm t shqiptarve e t bizantinve. Brenda vitit 1285 anzhuint braktisn edhe Durrsin, Vlorn e Kaninn. Fortesat e Butrintit, Sopotit e Porto-Palermos, q ata mundn t mbajn n jug, n territoret e Despotatit t Epirit, ishin pika mbshtetse pa ndonj rndsi strategjike t veçant. N kt mnyr, pas rreth 15 vjetsh prpjekjesh pr t fituar e pr t mbajtur pozitat e tyre n Shqipri, anzhuint u detyruan t trhiqen e t’ia ln vendin Perandoris Bizantine, q sakaq rivendosi autoritetin e saj n nj pjes t mir t tokave shqiptare.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #163 on: September 09, 2007, 07:40:46 PM »
4. GJENDJA KISHTARE NË SHQIPËRI NË SHEK. XI-XIV



Ndarja e kishave (1054). Prparimet e katolicizmit n Shqiprin e Eprme

N kaprcim t shek. X-XI, trevat shqiptare ishin nn juridiksionin kishtar t tri kryepeshkopatave, t cilat drejtonin nj numr t madh selish peshkopale vartse (sufragane). Kto qen kryepeshkopata e Naupaktit, ajo e Durrsit dhe kryepeshkopata e Ohrit. Kjo e fundit, e krijuar dhe e fuqizuar si e till nga cart bullgar, mundi t trheq nn juridiksionin e vet nj numr peshkopatash, deri ather sufragane t dy mitropolive fqinje. T tilla qen peshkopatat e Himars, Butrintit, Drinopojs e Kozilit (pran Prevezs), q iu shkputn Naupaktit, apo selit e Vlors, Glavinics e Cernikut q deri at çast i prkisnin Durrsit. N kt mnyr kryepeshkopata e Ohrit prmblodhi numrin m t madh t peshkopatave shqiptare. Prveç selive q iu shkputn Durrsit e Naupaktit, ajo kishte nn vete edhe selit peshkopale t Nishit, Prizrenit, Shkupit, Dibrs, Krçovs, Prlepit, Devollit, Kolonjs, Manastirit etj.. Kryepeshkopata e Ohrit e ruajti kt shtrirje edhe pas rnies s Perandoris Bullgare (1018). Perandori Bizantin Bazili II ia rikonfirmoi kishs s Ohrit t gjitha sufraganet q i ishin akorduar nga cart bullgar, prfshir selit e shkputura nga Naupakti e Durrsi, me gjith protestat e kryepeshkopve t ktyre t fundit.

Juridiksioni i Durrsit, q fillimisht shtrihej prej Tivari n Vlor vazhdoi t zvoglohej derisa aty nga viti 1143, nga 14 sufragane q kishte m par, i kishin mbetur vetm 4 sufragane: Kruja, Kunavia, Stefaniaka dhe Lezha. Rndsi t madhe pati shkputja prej tij e selive peshkopale t Diokles (Gents), t cilat prpiqeshin t krijonin nj dioqez kishtare m vete me qendr Tivarin. N kuadrin e lufts pr nj autonomi politike nga Bizanti, princrit e Diokles i shfrytzuan dhe i inkurajuan prpjekjet e klerit t tyre pr nj shkputje kishtare nga Konstandinopoja. Rezultati i prpjekjeve t tilla ishte shkputja m 1022 e peshkopatave t Ulqinit e t Tivarit nga Durrsi dhe rikthimi i tyre n sfern e kishs s Roms. Papa Benedikti VIII i shpalli n at koh dy peshkopatat shqiptare si sufragana t kryepeshkopats s Raguzs.

Shembulli i Tivarit dhe i Ulqinit u ndoq n vitet e mvonshme edhe nga peshkopatat e tjera shqiptare t veriut. N kt mnyr, ndarja zyrtare e kishs (1054), n kish katolike t Perndimit, me qendr n Rom, e n kish ortodokse t Lindjes, me qendr n Konstandinopoj, i gjeti trojet shqiptare t ndara midis dy qendrave t mdha t bots s krishter. Pjesa m e madhe e tyre vazhdoi t qndroj e lidhur me Patriarkatin e Konstandinopojs. Por n skajin veriperndimor ishte kristalizuar nj enklav katolike e prfaqsuar nga peshkopatat diokleate t Tivarit, Ulqinit, Shkodrs, Pultit, Drishtit q njohn autoritetin kishtar t Paps s Roms.

Nj funksion t rndsishm, si brthama t besimit katolik, zhvillonin n Diokle e n trevat e tjera veriore t Shqipris manastiret e mdha benediktine, ndr t cilat shquheshin manastiri i Shn Serxhit e Bakut (Shirgjit) n derdhjen e Buns, ai i Shn Mris s Rotecit afr Tivarit, si dhe manastiret e Shn Lleshit n Orosh (San Alexandro in monte), i Shelbuemit n Rubik, i Shn Mris s Ndrfandes (Mirdit), e t Shn Kollit (Mat). Pushteti jo vetm shpirtror, por edhe ekonomik i ktyre abacive qe aq i madh, sa q Papati i
shkputi ato nga juridiksioni i kryepeshkopit t Tivarit dhe i vuri nn administrimin e vet t drejtprdrejt.

N çshtje t organizimit t kishave katolike shqiptare t veriut Papati, ashtu si dikur Patriarkati i Konstandinopojs, u prpoq t evitonte nj autonomi t madhe t tyre. Ndonse m 1077 papa Grigori VII shpalli krijimin e kryepeshkopats s Tivarit, ksaj nuk iu dhan kompetencat e nj mitropolie, n radh t par nuk iu njoh e drejta e emrimit t peshkopve n selit varse. S bashku me kishat e Ulqinit, Shkodrs, Shasit (Suaçit), Drishtit e Pultit, kryepeshkopata e re e Tivarit u vu n varsi t kishs s Raguzs. Pr m se
nj shekull peshkopatat shqiptare luftuan pr t’u shkputur nga varsia e Raguzs, duke hyr n konflikt jo vetm me kt, por edhe me vet Papatin. Papa Anastasi IV m 1153 e, pas tij, papa Aleksandri III m 1167 kaluan deri n masa ekstreme, duke sh***kuar nga funksionet peshkopt e Ulqinit, Tivarit, Drishtit e duke krcnuar me t njjtn mas edhe prelatt e tjer, q refuzonin t njihnin si autoritet epror kryepeshkopin e Raguzs.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #164 on: September 09, 2007, 07:41:33 PM »
Kjo luft e gjat e peshkopatave katolike shqiptare pr nj autonomi nga qendrat e huaja kishtare, prkatsisht nga Raguza, u kurorzua m n fund me sukses n kohn e pontifikatit t paps Inocent III (1199-1211).

Kjo kthes n politikn e Papatit ndaj kishs katolike shqiptare prkonte me nj faz t re zhvillimi pr Kishn Katolike n prgjithsi. Dobsimi i Perandoris Bizantine nga gjysma e dyt e shek. XII, q çoi n shembjen e saj m 1204 nga kryqtart perndimor, i hapi rrug strategjis s Papatit pr shtrirjen e ndikimit t vet n trevat ballkanike, q ishin nn juridiksionin e Patriarkut ortodoks t Konstandinopojs.

N kuadrin e nj strategjie t till, kndi i peshkopatave katolike shqiptare n veriperndim t vendit fitoi rolin e nj baze operacionale t katolicizmit kundr ortodoksis. Duke u nisur nga kufijt e dioqezs s Tivarit, kisha katolike deprtoi n thellsi, n drejtim t Lindjes (Kosov) e t Jugut (Principata e Arbrit). N fillim t shek. XIII, m sakt n vitin 1204, burimet historike flasin pr her t par pr ekzistencn e selive peshkopale katolike n Kosov, si n Prizren e n Shkup. N vitet e mvonshme kisha katolike dshmohen edhe n
qendra t tjera, si n Graçanic, Trepç, Novobrd, madje edhe n lokalitete e deri n fshatra t vogla, gj q flet pr nj prhapje t gjer t ritit katolik n ato treva, q 5-6 shekujt e fundit, t paktn administrativisht, kishin qen t lidhura me kishn ortodokse t Lindjes.

Shtrirja e ritit katolik n viset e Dardanis s vjetr (Kosov), t banuara kryesisht nga popullsi shqiptare, prkon me kalimin e tyre dhe t Diokles (Gents) nga sundimi bizantin nn pushtimin e shtetit serb t Rashs. Politika kishtare e mbretrore serbe synonte q kisha ortodokse serbe, qysh prej vitit 1219 autoqefale, t zinte n kto hapsira vendin e Kishs s Konstandinopojs. Themelimi dhe kthimi n ritin serb i nj sr manastiresh e kishash n Kosov, Maqedoni e n Diokle (Gent), si dhe zhvendosja n Pej e selis s Patriarkatit serb i shrbenin pikrisht ktij qllimi.

Megjithat, t ndodhur nn presionin dhe krcnimet e Papatit e t fuqive katolike t Evrops, mbretrit dhe kisha serbe u detyruan s paku fillimisht ta tolerojn deri diku pranin e kishs katolike n viset e pushtuara srishmi. Kjo vlen sidomos pr viset e Diokles, tradicionalisht t lidhura me Romn. Pr t shmangur ballafaqimin me popullsin vendase dhe me botn katolike t prtejdetit, mbretrit e par serb t dinastis Nemanja ua njohn pr ca koh atyre autonomin kishtare q kishin gzuar edhe m par, n kohn e sundimit bizantin. N kt kuadr, pr gjith gjysmn e dyt t shek. XIII, edhe pushteti laik n Diokle iu besua nj princeshe katolike, gruas franceze t mbretit Stefani I Urosh, Helens.
N kujtesn e popullsis shqiptare t Diokles, emri i mbretreshs Helena u ruajt pr shum koh si bamirse e mbrojtse e besimtarve dhe e objekteve t kultit katolik. Nj mbishkrim mbi gur nga manastiri benediktin i Shn Serxhit e Bakut (Shirgjit), q ruhet sot e ksaj dite, kujton se n vitin 1290 mbretresha Helen e rindrtoi nga themelet kt vend t shenjt pr besimtart e zons.

Sidoqoft, qndrimet tolerante ndaj katolikve shqiptar n viset e pushtuara prbnin vetm nj prjashtim n politikn e Nemanjve serb dhe lidheshin me rolin dhe ndikimin e mbretreshs franceze, Helens.

Qysh kur serbt e Stefan Nemanjs u shfaqn n viset e Kosovs e t Diokles (Gents), fillojn t duken dshmit e para historike mbi « persekutimet e Zhupanit t madh » (1173), si dhe pr « ankthet e vuajtjet e katolikve t robruar » (1199). Politika e shtetit serb ndaj popullsive katolike t viseve shqiptare t pushtuara u kristalizua sidomos n kohn e sundimit t mbretrve Stefan Uroshi II (1282-1321), Stefan Uroshi III (1322-1331) e Stefan Dushani (1331-1355). Koha e sundimit t ktyre sovranve sht periudha e prqendrimit dhe e konsolidimit m t madh t mbretris serbe. Ajo prkon gjithashtu me prishjen prfundimtare t marrdhnieve t ksaj me Papatin dhe me fuqit katolike, siç ishin Hungaria dhe anzhuint francez. Duke i konsideruar shqiptart katolik si nj element destabilizues dhe aleat i natyrshm i ktyre fuqive, mbretrit serb zbatuan nj politik t tr, q erdhi duke u prpunuar dora-dors e q gjeti shprehjen m t qart n « Kodin e Stefan Dushanit » (1349). Disa nga nenet m t rndsishme t ktij kodi, i kushtoheshin « shkuljes s herezis katolike » dhe veprimeve kundr besimtarve dhe klerikve katolik, q nuk dgjonin t konvertoheshin n ortodoksin serbe. Pr kta shpallej hapur prvetsimi dhe prishja e kishave, sekuestrimi i pasuris, damkosja me hekur t nxeht, dbimi dhe deri ndshkimi me vdekje. Dokumente t shumta t asaj kohe provojn se kto masa t parashikuara kundr katolikve n kodin e s drejts mesjetare serbe, u zbatuan n praktik me egrsin m t madhe, duke shkaktuar kryengritjet e popullsis shqiptare si dhe protestat e ashpra t Papatit, q m se nj her shpalli deri organizimin e kryqzatave perndimore pr t shptuar popullsit katolike q vuanin nn shtypjen e mbretrve « skizmatik » t Rashs.

Kisha e Arbrit n shek. XII-XIII

Drejtim tjetr i prhapjes s ritit katolik n trevat shqiptare qe ai i territoreve n jug t rrjedhs s lumit Drin, ku n kaprcim t shek. XII-XIII fillonin kufijt e Principats s Arbrit. Ashtu si n trevat m veriore shqiptare, edhe n shtrirjen e Principats s Arbrit, prhapja e ritit katolik u kushtzua s teprmi nga rrethanat politike q u krijuan ktu pas mesit t shek. XII e q lidhen me krizn e prgjithshme t Perandoris Bizantine dhe tronditjen e pozitave t shtetit e t kishs bizantine n Shqipri. Nuk prjashtohen ktu ndikimet q vinin nga Durrsi. Prania e kolonive tregtare italiane, siç qe ajo e venecianve dhe e amalfitanve, nnkuptonte dhe pranin e kishave t posaçme, rreth t cilave grumbulloheshin dhe organizoheshin kto komunitete t huaja. T tilla kisha prmenden q
m 1081, si kisha e Shn Mris s Amalfitanve dhe ajo e Shn Andres, kjo e fundit ndrtuar nga veneciant. Pas venecianve dhe amalfitanve, n Durrs nuk vonoi t shfaqej edhe nj komunitet katolik vendas. Por, nga ana tjetr, ndryshimi i orientimit fetar n kt trev ishte shprehje e ndryshimit t orientimit politik t aristokracis s Arbrit, q pas mesit t shek. XII merr nuanca t qarta properndimore.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #165 on: September 09, 2007, 07:42:12 PM »
Ndikimet e katolicizmit n trevn e Arbrit prcilleshin, pra, nprmjet kishs s Diokles (Gents), nga veriu, dhe nprmjet kishs katolike t Durrsit, nga perndimi. Pr m tepr, ashtu si n Dioklen fqinje, n Arbr ekzistonin prej kohsh shum t vjetra nj numr abacish t urdhrit t benediktit t themeluar nga misionar perndimor. Ndonse nn hije, kto vazhduan t funksionojn edhe pas ndarjes s kishave, m 1054, duke mbajtur gjall
orientimin roman (katolik) t tyre e duke shrbyer si pikmbshtetje e Papatit n kto treva.
T tilla manastire qen, p.sh., manastiri i Shn Lleshit n derdhjen e poshtme t Matit, i Shn Pavlit n Blinisht, i Shn Mris s Ndrfanit buz Fanit t Madh, manastiri i Shn Lleshit n Orosh, i Shn Kollit n Breg-Mat, i Shnepremtes n Kurbin e s fundi, manastiri i Shelbuemit n Rubik. Kto abaci nuk prmenden prpara vitit 1166, por element t veçant, si shtresat me mozaik, afresket apo mbishkrimet e mureve, dshmojn qart pr
nj hershmri shum t madhe t tyre. Pas ndarjes s kishave, m 1054, kto manastire u kthyen n avanposte t katolicizmit roman n sfern ortodokse, duke luajtur rolin e tyre n ndryshimin e raportit t forcave midis ritit ortodoks dhe atij katolik n zonn e Arbrit. Aty nga mesi i shek. XIII, kisha ortodokse kishte humbur tashm mjaft terren n kt zon. N vitin 1143 arkimandriti Nil Doksopatri kumton se mitropolis ortodokse t Durrsit i kishin mbetur vetm 4 sufragane nga 14 q kishte pasur dikur. Nga kto, tre i prkisnin territorit t Arbrit dhe qen peshkopatat e Krujs, Kunavis dhe Stefaniaks, q edhe gjeografikisht ndodheshin m pran Durrsit. Ndrkaq, m 19 qershor t vitit 1166, titullari i kishs s Arbrit, peshkopi Lazar, i shoqruar nga abati i manastirit benediktin t Shelbuemit (Rubik), Gjergji, mori pjes n ceremonin e prurimit t kishs katolike t Shn Trifonit n Kotorr, ku iu rezervua nderi i veçant i konsakrimit t njrit prej altareve t kishs. N ceremonin n fjal ndodheshin edhe prfaqsues t peshkopatave dhe t abacive t tjera katolike shqiptare nga Drishti, Shirgji, Ulqini, Tivari, Shasi si dhe « priori Andrea i Arbrit » q me sa duket prfaqsonte pushtetin laik t asaj krahine. Nj vit m von, papa Aleksandri III, n nj letr drguar peshkopit Llazar t Arbrit, lvdon angazhimin e tij pr ta shkputur kishn e tij nga ortodoksia bizantine e pr ta lidhur at me Romn. Me at rast e fton Llazarin t njoh si epror t tij, t caktuar nga Selia e Shenjt, mitropolitin e Raguzs.

Ashtu si selit e tjera peshkopale shqiptare, edhe peshkopata e Arbrit nuk pranoi t vihej nn urdhrat e kryepeshkopats dalmatine. Por ajo nuk u shpall as sufragane e kryepeshkopats s Tivarit, kur kjo e fundit fitoi atribute mitropolitane dhe grumbulloi rreth vetes qendrat peshkopale t Diokles. Nj dokument papal i vitit 1188 bn t ditur se peshkopata e Arbrit ishte vendosur n at koh nn varsin e drejtprdrejt t Selis s Shenjt. Emrimi dhe
shugurimi i kreut t saj bhej vetm nga Papa i Roms. Peshkopata e Arbrit ishte e vetmja ndr t gjitha peshkopatat katolike t pellgut dalmato-shqiptar q gzonte nj status t till.

Ësht jasht çdo dyshimi se lvizjet e kishs s Arbrit prcaktoheshin n nj mas t madhe nga vullneti politik i krerve t Arbrit. Orientimi i ri i kishs s Arbrit nga Roma katolike, si dhe organizimi i saj i pavarur nga qendrat fqinje, i prgjigjej drejtimit t ri properndimor e autonomist t politiks s tyre.

Akti i fundit i ktij orientimi ishte edhe braktisja e ritit ortodoks dhe konvertimi n katolicizm nga vet krert e Principats s Arbrit. Nj hap i till u ndrmor n vitin 1208 nga princi Dhimitr. N nj letr pr papn Inocenti III, Dhimitri i shfaqte kreut t kishs katolike vendimin pr t’u futur bashk me vasalt e tij, n gjirin e kishs katolike. Papa nisi q at vit n drejtim t Arbrit dy emisar t tij, ndr t cilt njri ishte arkidhjaku katolik i Durrsit, q do t merreshin me prgatitjen doktrinale t princit t Arbrit e t njerzve t tij. Ceremonia solemne e bashkimit t tyre me kishn e Roms do t zhvillohej n nj faz t dyt, n pranin e nj legati apostolik, t drguar posaçrisht nga Papa.

Traktaktivat midis Papatit e princrve t Arbrit u ndrpren si rezultat i rrethanave t reja politike q u krijuan n krejt zonn e Durrsit e t Arbrit pas vitit 1210. Kto u prfshin prsri pr rreth gjysm shekulli n sfern e ndikimit bizantin e gjat ksaj kohe kisha e Arbrit u lidh srish me botn ortodokse. Megjithat, prirjet pro-katolike mbetn gjithmon t fuqishme si n Arbri, ashtu dhe n Durrs. Ktu, krahas kishs ortodokse, vazhdoi t funksionoj pandrprer edhe kisha katolike, q, n munges t kryepeshkopit, drejtohej nga
nj arkidhjak i zgjedhur nga mbledhja e klerit vendas. N kt koh n Durrs duken edhe shenjat e para t mbrritjes s misionarve t urdhrave t rinj, dominikan e françeskan. N zonat periferike t Arbrit, n kufi me Pultin e Shkodrn, kisha katolike i ruajti t paprekura pozitat e saj. Vet peshkopi i Arbrit, i prsriti m 1250 papa Inocentit IV dshirn pr futjen e dioqezs s tij nn tuteln e Roms. Ksaj iu paraqit nj rast ideal pr konsolidimin
e pozitave t katolicizmit n nj zon kaq t kontestuar nga t dy kishat rivale, ather kur anzhuint e Napolit morn Durrsin dhe e shtrin juridiksionin e tyre n t gjitha viset e Principats s Arbrit (1272). N at koh u derdhn n Shqipri nj numr i madh fretrish dominikan e françeskan, q u vendosn n abacit e vjetra benediktine ose themeluan qendra t reja manastirore. Ata u kthyen n nj mjet aktiv t propagands papale, e cila ndikoi mjaft n konsolidimin dhe n shtrirjen e mtejshme t pozitave t katolicizmit n Shqipri. Megjithat, prsa i prket shtrirjes s ngusht t Arbrit, ktu riti katolik nuk arriti t zhvendoste plotsisht besimin ortodoks. Qoft pr tradit, qoft si rrjedhoj e ndikimit, q kisha ortodokse ushtroi vazhdimisht n kt brtham qendrore t trojeve shqiptare, ktu u arrit t realizohej nj simbioz e deri nj przierje e t dy riteve, pr t ciln papt e Roms u ankuan m se nj her. Nj simbioz e przierje e till u shpreh materialisht n ekzistencn e funksionimin paralel t kishave e manastireve katolike e ortodokse n gjith zonn e Arbrit si dhe n Durrs. Nuk jan madje t rralla rastet kur brenda t njjtit tempull t gjenden s bashku element simbolik, ikonografik, ritual e kulturor q i prkasin njrit apo tjetrit rit. Shembull tipik n kt drejtim ishte kisha e hershme e Shn Mris n Brrar afr Tirans, nj themelim i bujarve Skurra, ku skenat biblike n afresket e mureve, ose mbishkrimet latine apo greke, dshmojn pr nj pozit t paprcaktuar t gjith ksaj treve midis katolicizmit e ortodoksis e n nj kuptim m t gjer midis qytetrimit perndimor e atij bizantin. Pikrisht pr kt arsye, nj misionar katolik, q vizitoi Arbrin m 1308, konstatonte se banort e ktij vendi qen « sa katolik, aq edhe ortodoks ». Edhe m kuptimplote pr çshtjen e prirjeve kulturore e fetare q mbizotronin n at koh n trevn e Arbrit sht shembulli i ***l Topis, princ i Arbrit n vitet 1350-1385. Edhe pse botrisht shpallej si princ katolik e ithtar i Paps, ***l Topia n praktik u shqua si themelues (ktitor) kishash e manastiresh ortodokse e n prgjithsi si mbrojts e prkrahs i kulturs bizantine n principatn e tij.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #166 on: September 09, 2007, 07:43:13 PM »
Kristalizimi i sfers ortodokse n shek. XIII-XIV

Pavarsisht nga dobsimi apo humbja e pozitave n treva t caktuara, fakti sht se prtej brezit Durrs-Ohr pozitat e kishs ortodokse n Shqipri nuk u rrezikuan asnjher seriozisht nga msymja e katolicizmit roman.

Aty ndihej fuqishm veprimi i qendrave t mdha t ortodoksis bizantine, siç qen kryepeshkopatat e Durrsit, Naupaktit, dhe sidomos ajo e Ohrit. Nj numr i madh kishash e manastiresh bizantine, t ndrtuara q n shekujt e hershm t mesjets e q ruhen ende sot n vende t tilla, si n Ohr, Korç, Elbasan, Pojan, Berat, Ballsh, Prmet, Gjirokastr, Sarand, dshmojn pr ndikimin e plotfuqishm q kisha ortodokse bizantine ushtronte n kto vise. Disa nga kto manastire administroheshin e drejtoheshin drejtprdrejt nga Patriarku i Konstandinopojs e gzonin kshtu statusin e lakmuar t manastirit stavropegjiak.
T till dshmohen t ken qen manastiri i Shn Kollit n Mesopotam (Delvin), nj fondacion i hershm i perandorit bizantin Konstandini IX Monomak (1042-1054), apo manastiri i Labovs s Kryqit dhe ai i Hoteahovit (Çamri).

Ndryshe nga viset e tjera shqiptare n veri t vijs Durrs-Ohr, n territoret n jug t saj kriza e Perandoris Bizantine n shek. XII dhe shembja e saj m 1204 nga kryqtart nuk i tronditi pozitat e ortodoksis bizantine. Pr m se gjysm shekulli pas rnies s Konstandinopojs, e gjith shtrirja prej Durrsit n Prevez u prfshi n kufijt e Despotatit t Epirit, nj formacion q n pikpamje shtetrore e kishtare qe nj imitim i Perandoris Bizantine. Nn tuteln e Despotve t Epirit, peshkopatat e Durrsit, Ohrit, Kanins, Beratit, Devollit, Drinopojs, Himars, Butrintit, Eurojs etj., njohn nj periudh lulzimi t veçant. Pas vitit 1260, pjesa m e madhe e ktyre trevave u prfshi edhe pr gati nj shekull tjetr (deri m 1346) n kuadrin e Perandoris s rindrtuar Bizantine, gj q ndikoi akoma m shum n forcimin e ***akterit ortodoks t besimit n to. Rrethanat politike bn shpesh q familjet fisnike Matrnga, Muzaka, Zenebishi, Spata, Losha t kishin marrdhnie me fuqit katolike si anzhuint e Napolit ose Venediku, madje dhe me vet Papatin. Si rezultat ndodhi q n pikpamje kishtare ndonj pinjoll i tyre t kthehej n katolik. Nj dokument i vitit 1290 jep pikrisht emrat e nj grupi « neofitsh » katolik q u prkisnin familjeve n fjal. Pavarsisht nga episode t tilla, trevat jugore shqiptare dhe banort e tyre qndruan, n prgjithsi, t lidhura me ritin ortodoks.

Pavarsisht nga fakti q ndarja kishtare q prej shek. XI u b nj realitet n jetn shoqrore n Shqipri, ajo nuk arriti asnjher t ushqej shfaqje t intolerancs e t fanatizmit fetar. Prgjat gjith mesjets ktu s’ka asnj t dhn q t pohoj ekzistencn e ballafaqimeve e t konflikteve fetare midis shqiptarve ortodoks dhe atyre katolik. Kjo bashkjetes e ky mirkuptim u ruajt edhe kur struktura fetare n Shqipri ndryshoi n mnyr radikale dhe
kur pjesa m e madhe e popullsis u konvertua n islamizm.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #167 on: September 09, 2007, 07:44:28 PM »
5. PRONA FEUDALE NË SHQIPËRI GJATË SHEK. XI-XIV



Prona feudale dhe evoluimi i saj n Shqipri (shek. XI-XIV)

Shekulli X ofron dshmit e para historike pr format fillestare t prons feudale n Shqipri. Ato kan t bjn kryesisht me pronat kishtare, dokumentacioni i t cilave mundi t ruhej m mir npr arkivat e biblotekat e manastireve dhe institucioneve t tjera kishtare. Konkretisht, pr vitet 1018 e 1020 ruhen dy akte dhurimi t perandorit bizantin Bazili II pr disa nga peshkopatat shqiptare. N aktet (diplomat) n fjal bhet fjal pr numra t ndryshm kleriksh e pariksh, q prfaqsojn kategori t ngjashme bujqish, t cilt bashk me tokn e tyre lidheshin pas peshkopatave n fjal me detyrimin q t’u dorzonin atyre tatime t caktuara, t cilat m par i dorzoheshin shtetit bizantin. Kshtu, kryepeshkopit t Ohrit i akordoheshin 30 klerik e po aq parik, njlloj sa edhe peshkopit t Kosturit. Kurse peshkopi i Glavinics do t kishte n viset nn juridiksion t tij, n Mallakastr e Kanin, 40 klerik e 40 parik, po aq sa dhe peshkopi i Beratit. Peshkop t eparhive m pak t rndsishme, si t Cernikut (Crrikut), e Dropullit (Adrianopolit) do t kishin nga 15 pr seciln nga t dy kategorit, kurse ai i Himars 12 pr çdo kategori. N aktet e Bazilit II prcaktohet se peshkopatave n fjal u jepej e drejta e nxjerrjes pr vete (ekskusia) t t ardhurave q m par i dorzoheshin shtetit bizantin.

Lidhja e nj numri t caktuar fshatarsh, bashk me ngastrat e tyre, pas personave fetar ose laik me qllim shlyrjen n favor t ktyre t fundit t atyre detyrimeve, q fshatart n fjal deri ather ia kishin dorzuar shtetit, prbn nj shenj paralajmruese pr marrdhniet e reja q po prvijoheshin n fshatin shqiptar. Megjithat, nj lidhje e till qe ende e brisht, qoft pr faktin se numri i ekonomive fshatare q i atashoheshin nj personi a nj institucioni fetar t caktuar qe i ult, qoft pr faktin se pjesa e rents q kta t fundit merrnin nga kto ekonomi fshatare qe ende e vogl n krahasim me sasin e rents q shkonte n favor t shtetit. Nga ana tjetr, ky sistem linte krejtsisht n duart e shtetit atributet e pushtetit gjyqsor, duke i dhn atij nj pozit mbisunduese si ndaj bujqve « t dhuruar », ashtu dhe ndaj beneficiarit q tash e tutje prfitonte nj pjes t rents s tyre.

Gjithsesi, aktet e dhurimit t perandorit bizantin Bazili II t viteve 1018-1020 zbulojn nj faz embrionale t sistemit t pronies (pronoia), i cili nga shek. XI u b forma tipike e prons feudale n Bizant. Institucioni i pronies pati nj prhapje t gjer edhe n trevat shqiptare, aq sa fjala « pronie » u trashgua n fjalorin e shqipes, duke marr n dallim nga kuptimi q kishte fillimisht, kuptimin e çdo forme zotrimi t pakushtzuar (pron).

N fakt, pronia ishte nj sasi e caktuar toke e prfaqsuar nga nj numr ekonomish fshatare, q perandori bizantin me an t nj diplome t posaçme (krysobull) ua shprndante personave laik apo institucioneve fetare pr t’i pasur n zotrim t kushtzuar.

Pronia nuk ishte kurrsesi nj zotrim me t drejta t plota. Duke marr pronien, titullari i saj, proniari, fitonte t drejtn t vilte nga ekonomit fshatare, q prbnin pronien e tij, nj numr t caktuar detyrimesh q deri ather shkonin n dobi t arks perandorake. N kmbim ai ishte i detyruar t’i prgjigjej thirrjes s perandorit pr shrbim ushtarak, duke u paraqitur me nj numr kalorsish e kmbsorsh t armatosur me shpenzimet e veta. Kshtu n fund t shek. XIV nj proniar nga familja Dukagjini i prgjigjej thirrjes s kryezotit pr luft duke u paraqitur me 40 kalors e 100 kmbsor. N pikpamje juridike, pronia ishte, pra, e ngjashme me stratiotika ktemata, d.m.th. me ngastrat e ushtarve-bujq t periudhs paraardhse. Si njra dhe tjetra jepeshin pr shfrytzim me kusht dhe kushti kryesor ishte kryerja e shrbimit ushtarak. Por n pikpamje shoqrore ndryshimi mes njrs dhe tjetrs qe i madh. Zotruesit e ngastrave ushtarake i prkisnin klass s fshatarsis s lir, q merreshin vet me punimin dhe shfrytzimin e tyre. N t kundrtn, zotruesit e pronies i prkisnin klass s pronarve t mdhenj, q prdornin punn e t tjerve, t bujqve parik (paroikoi).

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #168 on: September 09, 2007, 07:44:58 PM »
Pronia lidhej ngusht me personin t cilit i jepej. Ajo nuk shitej, nuk ndahej, nuk dhurohej. Pas vdekjes s titullarit, proniarit, ajo i kthehej prsri pushtetit qendror dhe me nj krysobull t re perandori ia kalonte at nj proniari t ri, q sigurisht merrte prsipr detyrimin ushtarak. Pronia mund t trashgohej nga i ati tek i biri n rast se ky merrte prsipr t kryente detyrimet ushtarake si i ati. Por dhe n kt rast nevojitej miratimi i pushtetit qendror, prkatsisht i perandorit.

Instituti i pronies e prshpejtoi edhe n Shqipri procesin e feudalizimit, sidomos nprmjet krijimit t nj shtrese t re t pasurish, t fisnikris ushtarake. N shek. XII vendi glonte nga fisnik t till q mbanin tituj bizantin, si sebastos, kaballarios etj.. Pr shum nga kta, pajisja me pronia e me tituj nga pushteti qendror bizantin shnoi edhe fillimin e nj procesi integrimi n shtetin dhe administratn bizantine.

Me kalimin e kohs pronia psoi ndryshime thelbsore. N shek. XIII-XIV proniart fituan nj numr t madh privilegjesh e atributesh, duke e zhvendosur gjithnj e m shum pushtetin qendror. Sasia e rents q shkonte n dobi t proniarit u rrit s teprmi n raport me at q i shkonte arks qendrore. Proniart filluan t merrnin pr vete edhe taksn e toks, q ishte atribut i pandashm i pushteti qendror. Proniart ngritn nj aparat t tyrin administrativ, q zvendsoi at shtetror, me npuns, roje, ushtar, ndonjher edhe me gjykats t vett.

N fakt, pas shek. XIII, ndodhte shpesh q proniart t prvetsonin edhe t drejtn e gjykimit fillimisht pr çshtjet e vogla, m von edhe pr krimet e rnda, duke i hequr pushtetit qendror nj nga prerogativat kryesor t ushtrimit t sovranitetit.

N shek. XIV, pronia i ishte afruar s teprmi statusit t nj zotrimi feudal t pavaruar. Ajo tanim mund t trashgohej, t ndahej, madje dhe t shitej. Gjithnj e m rrall proniari prmbushte detyrimin kryesor ndaj shtetit, at ushtarak, madje kjo shpjegon prse n ndonj rast del se zotrues dhe administrator t proniave t ishin edhe gra.

Megjithat, n fund t shek. XIV dhe gjat gjith shek. XV, n prputhje me intensifikimin e veprimtarive ushtarake si pasoj e sulmeve t turqve osman, vihet re nj rigjallrim i institucionit t tokave ushtarake (stratiotika ktemata), qoft n formn e mirfillt feudale (pronia), por sidomos n formn e vjetr t parcelave t vogla ushtarake t periudhs s perandorve « maqedon » (shek. IX-XI). Shum nga shqiptart e emigruar n Greqi, n shek. XIV-XV, u vendosn bashk me familjet e tyre n zotrimet e feudalve bizantin, t cilt u dhan atyre n prdorim toka, vreshta e kullota kundrejt kryerjes s shrbimit ushtarak n mbrojtje t zotrimeve n fjal. Burimet e kohs i quajn ata rndom stratiot (ushtar). Institucioni i pronies njohu nj prhapje t madhe n zonn e Shkodrs, ku n shek. XIV
dshmohet nj numr i madh proniarsh, t cilt me miratim t Venedikut administronin fonde t caktuara tokash nn juridiksionin e Shkodrs kundrejt detyrimit pr t’i shrbyer me lufttar qeveritarit venecian t atij qyteti. Nga ana tjetr, n zotrimet e saj t Peloponezit, t Eubes e t Dalmacis, Republika e Venedikut trhoqi masa t tra emigrantsh shqiptar, t cilve u premtonte ngastra toke, vreshta, kullota etj., kundrejt angazhimit t tyre n mbrojtje t kshtjellave e zotrimeve veneciane nga sulmet e turqve osman. Pr m se nj shekull, kta pronar-lufttar shqiptar (stratiot), qen shtylla kurrizore e ushtrive t Venedikut sa n zotrimet e tij t Shqipris, ashtu dhe n ato t Greqis e t Dalmacis.
Reparte stratiotsh shqiptar u prdorn nga Venediku edhe n Itali, n luftrat me shtetet rivale t tij. Fama e stratiotve shqiptar, si Mrkur Bua, Manol Blesi etj., i kaprceu edhe kufijt e Italis e u prhap n Gjermani, Franc, Poloni, ku kta stratiot ofruan shrbimet e tyre.

Ndonse pronia u b dukuri mbizotruese n shek. XI-XIV, krahas saj vazhduan t ekzistojn forma t tjera t prons. Kjo vlen n radh t par pr bashtinn apo pronn m t drejta t plota e t pakushtzuara, q posedohej mbi bazn e titujve t prons (titulus possessionis). Kishte bashtina q i prkisnin prfaqsuesve t aristokracis dhe q si t tilla kishin shtrirje t madhe dhe punoheshin nga bujqit. Kto njiheshin n Bizant me emrin « paraspor ». Por kishte edhe bashtina t vogla, prona t bujqve, q punoheshin nga vet pronari. Kategoris s bashtins i prkisnin edhe pronat e qytetarve t Durrsit, Shkodrs, Drishtit etj., n rrethinat e qyteteve n fjal. N Durrs qytetart zotronin n pron t plot edhe kullotat n malin e afrt t Temalit. Ndarja, trashgimia apo shitblerja e bashtinave ishte nj dukuri e zakonshme, q ndeshet hert n Durrs, Dibr, Devoll, Vageneti e gjetk. Bashtina ishte e vetmja kategori e prons q paraqitej lirisht n tregun e toks. Shitblerja e saj pasqyrohej n ndryshime t shpejta e t thella t statusit shoqror. Nj shitje e shpejtuar e toks apo edhe nj prjashtim nga e drejta e trashgimis mund ta kthente sakaq nj pronar n nj bujk t varfr (paroikos), siç ndodhi m 1223 me Tanushin, birin e Gjinit, nga Dibra, i cili u detyrua t punonte si bujk (poroikos) n tokat e t tjerve, pasi e ma dhe vllezrit nuk
i dhan pjesn e toks q i prkiste si trashgim nga i ati.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #169 on: September 09, 2007, 07:46:25 PM »
Afrimi i statusit t prons s kushtzuar (pronies) me at t prons s pakushtzuar (bashtins) pas shek. XIII, i dha vrull t paprmbajtur procesit t prqendrimit t tokave n pak duar, rrjedhimisht dhe rrnimit t pronarve t vegjl. Ky proces u shoqrua me rritjen e t drejtave (imuniteteve) dhe t atributeve sovrane t pronarve t veçant dhe me fuqizimin e pozits s tyre ekonomike, juridike e politike si ndaj mass s fshatarve t vet,
ashtu edhe ndaj pushtetit qendror. Kjo sht koha kur mund t flitet pr marrdhnie feudale t zhvilluara n Shqipri.

Zotrimi feudal n Shqipri, si kudo n Bizant apo n Perndim, prbhej nga dy pjes kryesore: toka e fshatarve-parik e ndar n ngastra (stases) dhe toka e zotris q ishte n zotrim t drejtprdrejt t tij. Toka e fshatarit prfaqsohej nga shtpia e tij (zjarri) me anekset dhe me arn, vreshtin, kopshtin etj.. Zotrimi i fshatarit nuk ishte i prqendruar: ai ndahej n shum ngastra t vogla, shpeshher larg njra-tjetrs. Pjesa tjetr e fondit t toks n nj zotrim feudal ishte pron e drejtprdrejt e fisnikut dhe si e till administrohej prej tij (paraspori). Kjo pjes e zotrimit feudal (ekonomia demaniale) erdhi vazhdimisht duke u shtuar, paralelisht me fuqizimin e aristokracis. ***akteristike sht q, n nj faz t par, ishin ngastrat e fshatarve ato q realizonin pjesn kryesore t prodhimit feudal. Por n shek. XI pjesa e tokave n administrim t drejtprdrejt t fisnikut i kaloi t parat si nga sasia, ashtu dhe nga prodhueshmria. Shtrirja e madhe e tyre lejonte prdorimin e metodave e t teknikave t prparuara, siç qe qarkullimi bujqsor 3-vjeçar, si dhe shfrytzimin intensiv i tokave nprmjet ujitjes, plehrimit etj..

Edhe m i shpejt ishte procesi i prqendrimit t tokave n duart e institucioneve fetare, manastireve e peshkopatave. Ndryshe nga ç’kishte ndodhur deri n shek. XII, kur siprfaqet n zotrim t tyre ishin rritur si rezultat i dhurimeve t bra nga ana e pushtetit qendror, tani, pas shek. XII, dhuruesit e mdhenj t manastireve e t peshkopatave jan fisnikt e mdhenj apo t vegjl, pa prjashtuar dhe kategorin e njerzve t thjesht t fshatit e t qytetit. N fillim t shek. XIV manastiret e peshkopatat kishin arritur t grumbullonin sasi t pamasa fondesh toksore. Nj pjes e konsiderueshme e viseve t Kosovs ishin at koh pron e manastireve t mdha, si ai i Hilandarit n malin Athos, ai i Deçanit (n rrethin e Pejs), i Vranjs (Shkodr), i Kryengjllit (Prizren), i Shn Gjergjit (Shkup) etj.. Vetm manastiri i Deçanit zotronte n shek. XIV rreth 20 000 ha tok, q zinin nj zon pak a shum kompakte n Rrafshin e Dukagjinit. Toka i dhurohej manastirit bashk me bujqit, t cilt çliroheshin nga detyrimet ndaj feudalit. Kto i kalonin manastirit trsisht, n formn e detyrimeve n natyr, n t holla e n pun angari.

As feudali, pronar i dikurshm, as njerzit e tij nuk mund t shkelnin n at tok e t mblidhnin detyrimet. N aktdhurimin e dy fshatrave t zons s Dibrs pr manastirin e Hilandarit, m 1426, Gjon Kastrioti deklaronte se fshatrat n fjal do t ishin t lir nga çdo lloj detyrimi q i kishin dhn deri ather atij; kto t drejta ai ia kalonte t plota manastirit.

T ardhurat e manastireve ishin kryesisht n produkte bujqsore. Por nj pjes, sigurisht m e vogl, vinin nga veprimtaria zejtare dhe nga aktivitete t tjera. Kshtu, manastiri i Prizrenit merrte falas nga zona e Pultit nj sasi fshikzash mndafshi, ver e krip, kurse manastiri i Deçanit prpos ktyre merrte edhe nj sasi hekuri (50 nade). Manastiri i Prizrenit merrte 1 mij hyperper n vit nga doganat e Prizrenit. T ardhura t mdha manastiret nxirrnin nga panairet t organizuara n territorin e tyre. Shpeshher n panaire t tilla, si p.sh. n panairin e Shn Gjergjit n Shkup, ishte e ndaluar t tregtoheshin produkte t tjera, q s’ishin t manastirit n fjal.

Nj burim i qndrueshm t ardhurash pr kishn mbetej, n fund, taksa pr kishn (kanonikon), e paguar n natyr e n t holla. Nj pjes e mir e saj merrte rrugn pr n Rom e Konstandinopoj. Dorzimi i detyrimeve (prebenda) ishte nj nga shkaqet e frkimeve q lindnin her pas here midis klerit vendas shqiptar, nga njra an, dhe Papatit t Roms e Patriarkatit t Konstandinopojs, nga ana tjetr.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #170 on: September 09, 2007, 07:47:05 PM »
N prpjekje pr t gjetur mjete financiare plotsuese, veçanrisht n koh luftrash, pushteti qendror vendoste tatime t jashtzakonshme mbi popullsin. Kshtu, n vitet e fundit t shek. XII, perandori bizantin vendosi mbi popullsin e provincave perndimore t perandoris t ashtuquajturin alamanikon (taksa gjermane), pr t prballuar nevojat e lufts me perandorin gjerman, Henrikun V t Sicilis. N shek. XV Venediku u impononte banorve t zotrimeve t tij n Shqipri mbledhjen e herpashershme t detyrimeve t jashtzakonshme (recollecta), me t cilat siguronte paqen me komandantt osman t krahinave fqinje.

E gjith piramida e shoqris feudale mbshtetej n shfrytzimin e puns s bujqve (parikve). Kategori t tjera bujqish ishin edhe « t huajt » e « t lirt » (ksenoi, eleutheroi). Kta ishin t privuar nga toka e nga çdo lloj prone, pra t parregjistruar nga fisku dhe vendoseshin n feud n cilsin e puntorit me mditje. Por me koh edhe kta pajiseshin me nj cop tok pr t ciln paguanin detyrimet prkatse, duke u shkrir, kshtu, dhe ata n masn e parikve.


Detyrimet feudale

Sistemi i detyrimeve feudale q rndonin mbi fshatarin nuk ishte i njjt pr t gjitha viset shqiptare. Ai ndryshonte sipas konfiguracionit t terrenit, por edhe sipas sferave politike n t cilat prfshihej kjo apo ajo zon. Edhe raporti midis llojeve t ndryshme t rents, n natyr, n t holla e n angari, ndryshonte nga vendi n vend e nga koha n koh. Fuqizimi i fisnikve kundrejt pushtetit qendror bri q nga shek. XIII, pjesa e rents n angari e n t holla t rritej n krahasim me rentn n natyr. Njhersh ndryshoi edhe raporti midis rents q shkonte n favor t shtetit dhe asaj n dobi t fisnikut, n fitim t ktij t fundit.

Detyrimet pr shtetin prfshinin detyrimin mbi tokn (soku), q n trevn e Shkodrs prbhej nga pagimi i nj dukati dhe t nj modi grur (afr 250 kg) n vit nga çdo ekonomi fshatare. Krahas sokut paguhej dhe taksa « pr tym » (zjarr, shtpi) e barabart me nj dukat flori, e ashtuquajtura « e dhjeta e melit », taksa e obrokut, baras me 4 grosh argjendi n vit, q paguhej si kontribut pr mbajtjen e ushtris dhe t npunsve qeveritar gjat qndrimit n nj vend t caktuar etj.. Nj vend t rndsishm zinte aerikoni, q n fillimet e tij kishte qen thjesht nj gjob e parashikuar pr nj numr shkeljesh e krimesh (vrasje, prdhunim, gjetje thesari). Me kalimin e kohs aerikoni u kthye n nj detyrim t prhershm. Kontribute t tjera t bujkut pr shtetin kishin t bnin me pun angari n ndrtime rrugsh, urash, kshtjellash (kastroktisia) apo n transporte t ndryshme, me taksa t veçanta si e dhjeta e derrave, taksa e vers, e vajit etj..

Nga ana e tij, fisniku merrte si rregull 1/10 e prodhimeve, por kjo nuk prjashtonte q duke shfrytzuar pushtetin, ai t krkonte sasi m t madhe. N rastet kur pronari jepte me qira ngastra nga paraspori i tij pr bujq nevojtar, ai krkonte deri n 1/4 e 1/2 e prodhimit. Pr raste festash fshatart ofronin gjithashtu dhurata n natyr (kaniske), t cilat ishin t detyruara dhe aspak me dshir, siç e thot emri i tyre. E madhe ishte gama e punve angari q bujqit kryenin gjat vitit n pronat e fisnikut: nga lrimi i toks, mbjelljet, korrjet, vjelje e vreshtave, e deri te transportimi i produkteve npr depo, prerja e transporti i druve t zjarrit, i krips etj.. N shek. XIV angarit zinin nj pesh t madhe t detyrimit t fshatarit.
N disa zona t Shqipris ato zinin deri n 2 dit pune n jav n pronat e fisnikut apo n shrbime t ndryshme.

N shek. XII-XIV vertikalizimi feudal i shoqris shqiptare u thellua edhe m tepr. Lidhjet e varsis ekonomike e juridike prfshin sektor gjithnj e m t gjer t popullsis fshatare. Burimet flasin pr kthim n pron feudale jo vetm t zonave fushore, por dhe t atyre kodrinore e madje malore. N pronsi feudale po kalonin edhe bastionet e fundit t prons s bashksis, pyjet, kullotat, korijet, peshkoret etj.. Ky proces feudalizimi mori vrull sidomos n periudhn e dobsimit t Perandoris Bizantine, q prkon me sundimin e dinastis s Perandoris Paleologe (shek. XIII-XV). At koh edhe prona e prkohshme dhe e kushtzuar (pronia) prmbylli evolucionin e saj t kthimit n nj pron t vrtet feudale t prhershme, t trashgueshme e t pakushtzuar. Shitblerja e lir e tokave e favorizoi s teprmi prqendrimin e toks n duar t nj numri t kufizuar pronarsh.


Por masn drrmuese njerzore, mbi t ciln ngrihej pushteti i fisnikut, e prbnin pa dyshim bujqit, q banonin dhe punonin n zotrimet e tij. Tashm lidhjet feudale t varsis po ktheheshin n nj ***akteristik themelore t marrdhnieve t tyre me « t fuqishmit ». Burimet historike i prmendin shpesh her bujqit me termat servi, villani apo paroikoi, q dftejn bujkrobin e mirfillt. T njjtat burime japin t dhna t mjaftueshme, q tregojn
se n zona t gjera t Shqipris popullsia e fshatit kishte rn realisht n statusin e bujkrobris. Nj udhtar anonim tregon, n vitin 1308, se fshatart n krahinat kryesisht malore t Klcyrs, Tomorrics, Stefaniaks, Kunavis, Pultit e Dibrs, punonin tokat dhe vreshtat e fisnikve t veçant, u dorzonin atyre detyrime t caktuara dhe kryenin shrbime t tjera shtpiake pr ta. Historiani bizantin Kantakuzeni, nga ana e tij, dshmon se fuqia e krerve t ktyre krahinave mbshtetej s teprmi n bagtit e imta e t trasha q ata zotronin n kope t panumrta.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #171 on: September 09, 2007, 07:47:32 PM »
6. QYTETET E SHQIPËRISË



Zhvillimi urbanistik dhe popullsia

Qytetet qen ato q psuan m shum gjat periudhs kalimtare t kaprcimit nga lashtsia n mesjet. Si rezultat i shthurjes s plot t sistemeve t vjetra t qeverisjes, t ekonomis, t komunikimit qytetet shqiptare shnuan nj dobsim e tkurrje n funksionet e tyre. Nga ana e tyre, sulmet « barbare » q u prsritn rregullisht n shek. V-VII, i dhan dhe ato nj goditje t pandreqshme pjess m t madhe t qyteteve t Ilirikut Perndimor. Nishi, Doklea, Skampa, Amantia, Onkezmi, Euroia nuk i mbijetuan dot ksaj periudhe t trazuar. Qytete t tjera, si Apolonia, Butrinti, Adrianopoli, Bylisi (Glavinica) humbn shklqimin e dikurshm dhe mbijetuan vetm si qendra t thjeshta peshkopale e ushtarako-administrative.
N fakt, edhe burimet e kohs i emrtojn pjesn m t madhe t qyteteve t hershme, jo m si qytete (polis), por si kshtjella (kastellia, polismata), duke nnvizuar me kt rnien e funksionit ekonomik e shoqror t tyre. Shkodra, Lezha, Ulqini, Liknidi (Ohri) arritn t mbeten qendra t banuara, ndonse dhe ato u goditn rnd. N mjaft raste, qytetet e dikurshme u shprnguln n lartsit e afrta, ku popullsia ndihej m e sigurt brenda mureve
t rindrtuara ose t ndrtuara rishtas. I till qe rasti i Krujs, i Kanins, i Petrels. Edhe n Lezh, qendra e gravitetit u zhvendos nga qyteti i poshtm i zhvilluar rreth portit (Lissus), n pikn e afrt mbizotruese, ku ndodhej kshtjella e vjetr.

Nj rast t prveçm prbn qyteti i Durrsit, i cili edhe n shekujt e mesjets s hershme vazhdoi t jet « metropoli i Ilirikut » (Niqifor Brieni). Qyteti-port, piknisje e rrugs Egnatia, ishte nyja kryesore q lidhte Perandorin Bizantine me zotrimet e saj n Itali dhe, n prgjithsi, me Perndimin. N shek. V perandor Anastasi I, me origjin nga ky qytet, e qarkoi at me mure solide q u qndruan t gjitha kohrave. Rndsi e veçant iu kushtua fortifikimit t Durrsit nga krahu i veriut (Kepi i Palls), ku nj istm me gjersi 7 km e bashkonte qytetin me pjesn tjetr t kontinentit. N kt krah, ku priteshin goditjet kryesore kundr qytetit, gjendej e ashtuquajtuara « Porta e Kalorsit », e prmendur m 1246 dhe q e mori emrin nga statuja e bronzt e kalorsit, e vendosur s’dihet kur mbi traun e ports. Po n kt krah ngrihej nj kull e fuqishme, e restauruar m 1225 nga despoti Teodor Engjlli i Arts. Rreth vitit 1280 anzhuint ndrtuan n mbrojtje t portit nj kull t
re n krahun jugor, buz detit, q u lidh me kshtjelln bizantine me an t nj muri. N kt an t kshtjells ekzistonte qysh n shek. XI nj lagje e banuar prej tregtarsh nga Venediku dhe Amalfi. N pjesn m t lart t qytetit ndodhej fortesa (castrum, praetorium), ku qndronte garnizoni i qytetit.

N shek. XIII edhe qendra t tjera shqiptare, si Drishti, Deja, Shasi, Prizreni, Lezha, Kruja, Berati, Kanina etj., bn nj hap t rndsishm drejt kthimit t tyre nga kshtjella me fizionomi kryesisht ushtarake, n qendra urbane t zhvilluara. N pamundsi pr t’u zhvilluar brenda rrethit t mureve t trashguara nga e kaluara, qytetet n fjal u shtrin jasht tyre. U formuan kshtu lagjet e jashtme (proastion, suburbium), t cilat shum shpejt
u kthyen n qendra t jets ekonomike t qytetit. Ktu zhvilloheshin tregjet dhe ishin prqendruar dyqanet e punishtet. N mjaft raste, si p.sh. n Berat, kto lagje u rrethuan edhe ato me mure pr t’u mbrojtur n rast rreziku. Pr t siguruar furnizimin me uj t qytetit, prveç burimeve natyrore, shfrytzoheshin ujrat e mbledhura n cisterna t posaçme t hapura n vendin m t sigurt t qytetit. N raste t veçanta, si p.sh. gjat rrethimit t gjat t Beratit nga anzhuint, m 1280-1281, shfrytzohej edhe uji i lumit, me t cilin kshtjella lidhej me sisteme t fshehta e t mbrojtura vendkalimesh.

Duke filluar nga shek. XIII, qendra t reja, me drejtim kryesisht tregtar e doganor, lindn n grykderdhjet e disa prej lumenjve kryesor t Shqipris. T tilla qendra ishin: Shirgji (Bun), Shufadaja (Mat), Bregu (Shkumbin), Pirgu (Seman), Spinarica (Vjos) etj..

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #172 on: September 09, 2007, 07:48:11 PM »
Zakonisht qytetet kishin nn jurisdiksionin e tyre edhe nj territor pak a shum t shtrir, q prfshinte fshatra, toka buke, vreshta, ullishte, pyje, kullota si dhe kripore apo peshkore. Kshtu, m 1274, n juridiksionin e Vlors ishin dy distrikte (arkondi) me nj numr fshatrash (casalia). N vitin 1343 rreth 17 fshatra prreth Krujs, mes t cilve Zalli, Shn Vlashi, Vilza, Çerkeza, Kallmeti, ishin pron e banorve t qytetit dhe figuronin si pjes e territorit t tij. Situat e ngjashme dshmohet edhe n Shkodr e n Durrs. Pr shfrytzimin e pronave e t pasurive n territoret prreth, banort e qyteteve punonin vet ose pajtonin vendas me pages (villici, villani). Kufijt e juridiksionit ishin t prcaktuara historikisht dhe çdo prpjekje pr ndryshimin e tyre bhej shkak pr konflikte, shpeshher edhe t armatosura, me qytetin fqinj. Probleme t tilla juridiksioni pati qyteti i Ulqinit me at t Shasit (Suatium), Shkodra me Sardn (Shurdhahun). Grindja pr disa fshatra, q dikur kishin qen nn juridiksionin e Drishtit, u b shkak pr marrdhnie t acaruara midis tij e Shkodrs, q m 1399 degjeneruan n nj prplasje t armatosur.

N gjysmn e par t shek. XIV, popullsia e qyteteve u rrit mjaft. Durrsi llogaritej t kishte ather rreth 25 mij banor. Qyteti u b nj qendr q thithte vazhdimisht banor t rinj nga zonat fshatare. Durrsi dhe Shkodra n shek. XIV njohn nj dyndje t madhe banorsh t rinj t ardhur nga fshatrat prreth. N shek. XV, nj pjes e mir e popullsis s Pargs prbhej nga t ardhur prej fshatrave fqinje Aja e Rapzi. N mjaft raste, autoritetet e mirprisnin kt imigracion t brendshm. Prveçse sillnin gjak e fuqi t reja, t porsaardhurit paraqitnin edhe leverdi t tjera; n shum raste, si n Durrs, bujqit e vendosur n qytet detyroheshin t derdhnin nj shum t caktuar parash ose ta shlyenin kt shum me pun angari n tokat e komuns. Por krahas masave fshatare, popullsis s qyteteve i shtoheshin edhe fisnik t rrethinave q pr nj arsye apo tjetrn vendosnin t shprnguleshin prfundimisht ose ta kalonin aty nj pjes t mir t kohs pr t ndjekur interesat e tyre ekonomik, ose pr t shijuar knaqsit q jepte jeta qytetare (pro factis suis vel pro placere). Shum prej tyre kishin prona, magazina dhe kishin bler edhe shtpi t tyre n qytet. N shek. XIV urbanizimi i zotrve t toks u b nj dukuri normale. Me koh, kta prfaqsues t aristokracis s toks u integruan n jetn e qytetit, morn n dor veprimtari t ndryshme ekonomike, fituan statusin e « qytetarit » (civis) dhe shpeshher u
prfshin n organet drejtuese bashkiake.

Nse rryma e banorve t ardhur prej fshatit jepte ndihmes n rritjen e popullsis s qyteteve, faktor t tjer shkaktonin bjerrjen e saj. Ktu vijn n vshtrim t par luftrat dhe pasojat e tyre shkatrrimtare. Rrethanat e shekujve t par t mesjets, kur mjaft qytete u rrnuan pr t mos u rimkmbur m, u prsritn her pas here edhe n mesjetn e mesme dhe n at t von, duke çuar drejt rrnimit dhe zhdukjes s plot qytete t tra.
Kshtu, nga sulmet e tartarve, n vitin 1242, e psoi keq qyteti i Shasit (Suatium), i cili pasktaj mbulohet nga heshtja. N vitin 1356, si rrjedhim i sulmeve t serbve, qyteti i Drishtit dhe ai i Ballecit prshkruhen si « trsisht t rrnuara » (totaliter dissipatum). Po at vit nj ushtri serbe sulmoi Beratin, duke djegur e shkatrruar me themel lagjet e jashtme t qytetit. Duke filluar nga çereku i fundit t shek. XIV, shum nga qytetet shqiptare u bn pre e inkursioneve osmane, me pasoja t rnda pr to.

Prball sulmeve t ushtrive t huaja, forcimi i sistemit t mbrojtjes prbnte nj shqetsim kryesor t autoriteteve dhe t popullsis s qyteteve. Meremetimi i mureve dhe i kullave mbrojtse prbnte n kt kuptim nj veprimtari t rndomt. Ndrkoh, n momente t jashtzakonshme rreziku, siç qe ai q u shfaq nga dhjetvjeçart e fundit t shek. XIV me inkursionet osmane, u ndrmorn masa t pashembullta mbrojtse. Kshtu, pr t penguar inkursionet osmane drejt Butrintit, pak kilometra n veri t tij, u ngrit nj mur, i quajturi Heksamil, sipas shembullit t murit q, po pr t njjtn qllim, ishte ngritur n istmin e Korintit. Pr t shmangur goditjet e ushtrive osmane n vitet e para t shek. XV, n Durrs u konceptua nj projekt madhshtor, q parashikonte hapjen e nj kanali n krahun lindor t qytetit dhe kthimin e tij n nj ishull. Rrallimi i popullsis s qyteteve pr shkak t luftrave dhe epidemive t ndryshme i detyronte autoritetet e ndonj qyteti t urdhronin riprkufizimin e zons urbane, duke ngritur mure t reja rrethuese brenda perimetrit t mureve t dikurshme.

Prpos luftrave, dukuri t tjera t zakonshme pr kohn, si zia e buks, epidemit dhe fatkeqsit natyrore, ndikonin n uljen e numrit t banorve t qyteteve. Epidemit, si ajo e murtajs, bnin krdin posaçrisht n qytete, ku kishte nj dendsi t madhe popullsie dhe kushte t paprshtatshme sanitare. Qyteti i Durrsit prjetoi epidemi vdekjeprurse m 1362, 1401 e 1481. Murtaja e vitit 1481 goditi rnd edhe Vlorn, e cila, siç thon burimet, u braktis krejtsisht nga banort q krkuan shptim n fshatrat prreth. Murtaja e vitit 1348, e ashtuquajtura vdekja e zez, q u prhap n t gjith Evropn, shkaktoi viktima t shumta edhe n Shqipri. Prveç murtajs, edhe epidemi t tjera, si kolera e malarja, mbillnin vdekjen n qytetet shqiptare.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #173 on: September 09, 2007, 07:48:43 PM »
Pasoja t rnda pr qytetin kishin fatkeqsit e ndyshme natyrore. Prmbytjet, zjarret dhe trmetet goditnin her pas here, duke shkaktuar pasoja t rnda e duke ndryshuar deri edhe fizionomin e tyre. Trmeti i vitit 1269 e shkatrroi thuajse krejtsisht qytetin e Durrsit dhe, me at rast, nj pjes e mir e banorve q mbijetuan gjetn streh n qytete fqinj, si n Berat, ose emigruan n Itali. Nj trmet shkatrrues goditi, m 1356, edhe qytetin e Beratit, kurse m 1452 ishin rrufet ato q dogjn e shkretuan qytetin e Dejs.

Pr t shmangur rrezikun e rnies s zjarreve e t epidemive, autoritetet bashkiake n qytete, si Durrsi, Shkodra, Tivari etj., nxirrnin urdhresa q disiplinonin ndrtimin e shtpive, hedhjen e plehrave n vende t caktuara dhe derdhjen e ujrave t zeza n kanale e gropa t posaçme. Problemet e higjiens qytetare gjenin pasqyrim edhe n Statutet e qyteteve, siç provojn Statutet e qytetit t Shkodrs. Megjithat kushtet e jetess, veçanrisht n lagjet popullore mbeteshin shum t rnda dhe shtpit e ulta me drras e kasht t ngjitura njra pas tjetrs, rrugt e ngushta e t errta, q ktheheshin n depozita plehrash e ujrash t zeza, bheshin vatra zjarri e epidemish vdekjeprurse.

Problemi i siguris ishte gjithashtu nj shqetsim i vazhdueshm dhe q nuk lidhej vetm me situatat e jashtzakonshme t konflikteve t jashtme. Rastet e sulmeve dhe t plaçkitjeve ndaj qytetarve dhe prons s tyre ishin t shpeshta, veçanrisht n ort e vona. Statutet e Shkodrs i detyronin qytetart q lviznin natn t mbanin pishtar t ndezur, pr t’u identifikuar nga rojet e qytetit. Nse ndokush kapej duke lvizur pa pishtar « pas rnies s kambans s tret », atij i viheshin n ngarkim vjedhjet q rastsisht ndodhnin at nat n qytet.

Edhe m e rrezikshme ishte dalja jasht qytetit. Puntort e kriporeve t Durrsit shkonin n pun t armatosur me shkopinj, çekiç e shpata nga frika e plaçkitsve (1436).

Banort e qyteteve, q kishin statusin e qytetarit (civis), ndaheshin n fisnik (nobiles) e popullor (popolares). Fisnikt prfshinin siprmarrsit e mdhenj, pronart e anijeve, tregtart, npunsit e lart komunal, si dhe pronart e mdhenj t tokave q jetonin n qytet. Zakonisht shtpit e tyre ndodheshin n pjesn m t lart e m t mbrojtur t qytetit (castrum), q izolohej nga pjesa tjetr me mure dytsore. N aktet mesjetare prfaqsuesit e fisnikris qytetare dallohen nga titulli « zot » (kyr, ser) q shoqron emrin e tyre. N shtresn e popullorve prfshiheshin zejtart e tregtart e zakonshm, çirakt, kallft, marinart, puntort e krahut n prgjithsi. N qytete kishte edhe nj mas t madhe banorsh, kryesisht t ardhurit rishtas nga fshatrat, q ende nuk e kishin fituar t drejtn e qytetaris. Kta ishin t prjashtuar nga nj sr t drejtash dhe nga pjesmarrja n jetn politike e shoqrore t qytetit.

Banort e qyteteve kishin nj sr detyrimesh ndaj kryezotit ose komuns. Si dshmi t njohjes s sovranitetit mbi tokn, ata u paguanin atyre nj shum t prer pr sokun e obrokun apo siç quhej ndryshe akrostiku. Detyrime t tjera paguheshin pr masat e peshat, pr tregun, pr therrjen e bagtis, pr peshkimin, pr mirmbajtjen e mureve t qytetit
(maldenar). N raste t veçanta, qytetart detyroheshin t kryenin edhe shrbim roje n muret e qytetit ose t merrnin pjes n punime mbrojtse.

Dallimet ekonomike dhe paknaqsit shoqrore, marrdhniet shpeshher problematike me rrethinn bujqsore dhe me aristokracin e saj, ndrhyrjet e ndikimet e huaja, ishin disa nga faktort q ushqenin konfliktualitetin n qytetet shqiptare n mesjet. Shprehja m e lart e tyre ishin revoltat popullore, si ato t kaprcimit t shek. XIV-XV n Shkodr e n Drisht, revolta q bashkuan masa t gjera t qytetit e t fshatit kundr « kryezotit » t huaj dhe fisnikve vendas t lidhur me t. Por edhe kur shum nga qytetet ran nn sundimin e fisnikve vendas, n gjysmn e dyt t shek. XIV, konfliktet me ta nuk munguan. Me t tilla u shoqrua hyrja e Balshajve n Shkodr, n Tivar apo n Vlor, sundimi i Topiajve n Durrs apo i Dukagjinve n Lezh. Konfliktet n fjal ishin shprehje e nj dukurie t prgjithshme pr Ballkanin e mbar Evropn feudale. Qytetet detyroheshin t’u paguanin kryezotrve ose fisnikve nj shum t caktuar (akrostik, census, dacium, tributum). N vitin
1363, Durrsi u detyrua t rris doganat e portit, pr t siguruar tributin pr fisnikt fqinj.
Komuna e Tivarit duhej t’i paguante Balshs 2 000 dukate n vit.

Pavarsisht nga lidhjet e ngushta dhe nga fakti q marrdhniet qytet-fshat rregulloheshin nga tradita, doket e deri te normat statutore, nuk mungojn rastet e konflikteve t ashpra deri t prgjakshme mes banorve t qytetit dhe t fshatit. Domethns pr shkalln e armiqsis q ndizej her pas here sht rasti i vitit 1438, kur qytetart e egrsuar t Tivarit sulmuan nj fshat n rrethin e Ulqinit, duke djegur shtpi e duke vrar e masakruar banor.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #174 on: September 09, 2007, 07:49:45 PM »
Krahas qytetarve me t drejta t plota (cives), q merrnin pjes pa kufizim n jetn ekonomike, shoqrore e politike t qytetit, n qytetet tona prmenden shpesh edhe banort me qndrim e status t prkohshm (habitantes, morantes), t cilt jo rrall her ishin artizan, tregtar e siprmarrs t huaj. N shek. XI n Durrs dshmohen dy koloni me qytetar nga Venediku e nga Amalfi, q kishin lagjet si dhe kishat e tyre, prkatsisht kishn e Shn Andres dhe kishn e Shn Mris s amalfitanve. Veneciant e Durrsit, sipas kronistit italian Malaterra, ishin « nga familje fisnike » (de nobili genere). Ashtu si veneciant n Durrs, edhe raguzant kishin n Shkodr, n Tivar e n Vlor kolonit e tyre tregtare me lagje e kisha t veçanta. N Durrs, n vitin 1401, dshmohen edhe disa banor hebrenj, t varfr e t pakt n numr. Ata merreshin kryesisht me tregtin e vogl, dhe, siç del, ishin t detyruar t paguanin nj taks shtes. Nj prani e vogl hebrenjsh dshmohet edhe n Vlor, n fund t shek. XIV.

T huajt nuk kishin t drejt t zgjidhnin e t zgjidheshin n organet bashkiake, porse gzonin mbrojtje t veçant pr jetn e pasurin e tyre. Venediku e Raguza kishin konsujt e tyre n qytete, si Durrsi, Vlora, Spinarica, q mbronin interesat e qytetarve t tyre. Ndonse midis mass s qytetarve dhe ktyre banorve t huaj t qytetit lindnin her pas here keqkuptime, kto nuk dshmohet t jen shndrruar ndonjher n pogrome e raprezalje kundr tyre. Marrveshje t rregullta dypalshe garantonin jetn e pasurin e qytetarve venecian apo raguzan n Durrs ose n Vlor. Megjithat, ndodhte q n kohn e krizave politike midis qyteteve shqiptare dhe shteteve t Venedikut, Raguzs, Napolit etj., tregtart e siprmarrsit e ndryshm me origjin nga kto shtete, t bheshin objekt i armiqsis dhe i sulmeve t popullsis vendase. N raste t tilla, Republika e Venedikut ose ajo e Raguzs, kan hyr n traktativa t gjata me perandorin bizantin apo me princrit e zotrit shqiptar, pr t siguruar dmshprblime pr qytetart e vet.

N qytetet e zhvilluara t bregdetit, veçanrisht n Durrs, kishte nj rreth tregtarsh e siprmarrsish vendas t lidhur ngushtsisht me interesa ekonomik me Raguzn e sidomos me Venedikun. Ata eksportonin dhe importonin prej andej mallra t ndryshme dhe shpeshher kishin aty magazina, dyqane, madje dhe shtpi t tyre. Sipas burimeve t kohs, pr shkak t interesave ekonomik, por edhe t nj formimi kulturor kozmopolit, kjo kategori njerzish n marrdhniet e prditshme shpeshher « hiqej sikur t ishte me origjin veneciane » (pro Venetis expediantur). Kjo shtres kishte mbshtetjen e Venedikut. N fakt, n momentin e kalimit t Durrsit n duart e Venedikut, m 1392, u duk qart roli vendimtar i ktij krahu « filo-venecian », ku bnte pjes edhe kryepeshkopi durrsak Dhimitr Nesha, si dhe ndonj feudal i fuqishm i rrethinave.

Institucionet qeverisse n qytetet shqiptare

N pikpamje t strukturs shoqrore e t organizimit politik, n Shqiprin mesjetare ndesheshin dy lloje qytetesh: qytetet e llojit italo-dalmatin dhe ato t tipit bizantin. Q t dyja kto gzonin nj tradit t gjat vetqeverisse, bartse e s cils ishin fillimisht nj grup familjesh, q shquheshin pr pasuri, prona e pushtet. T tilla qen n Durrs gjat shek. X- XIII familjet Krisili e Kabasilla (Kabashi), pinjoll t t cilave shfaqen her pas here si « t par » t vendit (proteuon) dhe si mbajts titujsh e dinjitetesh t larta bizantine, prfshir ato t arkondit e t patricit. Fuqia ekonomike e ktyre familjeve mbshtetej n ndrtesat, dyqanet, depot e n anijet q ato zotronin n qytet, e sidomos n siprfaqet e mdha t tokave q kishin sa n rrethet e Durrsit, aq edhe n Lezh, Mat, Myzeqe e deri n Dibrn e n Kolonjn e largt. N Vlor e n krahinn e saj, prej shek. XI e deri von n shek. XVII, familja Frngu sht vazhdimisht protagoniste n qeverisjen dhe n ngjarjet q lidhen me at zon.

Gjat gjith periudhs s sundimit bizantin apo t sundimeve t tjera t huaja, t drejtat sovrane mbi qytetet i prkisnin kryezotit, q sipas rastit mund t ishte perandori bizantin, mbreti serb, mbreti i Napolit apo Republika e Venedikut. Kta e ushtronin sovranitetin nprmjet zyrtarve t caktuar enkas prej tyre dhe q ishin njhersh komandant t ushtris dhe gjykats. N vitin 1166 n Kruj funksione t tilla kryeshin nga nj prior, kurse n Durrs nga nj proteuon (t dyja fjalt, njra latine e tjetra bizantine, prkthehen « i pari »).

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #175 on: September 09, 2007, 07:50:25 PM »
N shek. XIII Ulqini dhe Tivari kishin n krye nj kont. N periudhn e fundit bizantine dhe gjat sundimit serb t Stefan Dushanit (1332-1355) mjaft qytete kishin n krye sebastin ose qefalin, q u korrespondojn ofiqeve napolitane e veneciane t kontit e t kapitenit
(shek. XIII-XIV). N kohn e sundimit t despotve serb Llazareviç (1421-1443), n Drisht, n Tivar e n Novobrd kryezoti prfaqsohej nga vojvoda. Funksioni i tij, kryekput ushtarak, flet pr nj kufizim t t drejtave tradicionale vetqeverisse t ktyre qyteteve.

Me shembjen e Perandoris Serbe t Stefan Dushanit (1355), mjaft nga qytetet ran n dor t krerve feudal shqiptar: Balsha (Shkodra, Drishti, Tivari, Vlora), Zaharia (Deja), Dukagjini (Lezha), Topia (Durrsi, Kruja), Gropa (Ohri, Dibra), Muzaka (Berati, Kosturi), Zenebishi (Gjirokastra, Parga), Shpata (Arta) etj.. N ndonj qytet, si n Drisht, n Shas e diçka m prpara n Prizren, pushteti laik ushtrohej n mnyr t pazakont nga peshkopi i qytetit. Shenja pr nj prfshirje t klerit n qeverisjen e qytetit ekzistojn edhe n Tivar, ku
m 1372 prmendet « burgu i kryepeshkopit ».

Venediku solli nj nomenklatur t re n qeverisjen e qyteteve shqiptare pas vitit 1392, kur ai u b zot i tyre. N Durrs u vu t qeveriste bail-kapiteni, n Shkodr kont-kapiteni, kurse n Tivar e n Drisht qeveritari venecian quhej podesta. N Lezh pushteti venecian prfaqsohej nga kshtjellari (castellanus) i qytetit.

Gjithsesi, edhe n kohn e sundimeve t huaja, posti i qeveritarit u besohej n ndonj rast edhe vendasve. Kshtu, m 1251 konti i Drishtit ishte nj fisnik vendas; po prfaqsues i paris lokale ishte m 1266 edhe kapiteni i Durrsit, Andre Vrana, q ishte caktuar n at post nga kryezoti i radhs, mbreti Manfred Hohenshtaufen i Sicilis.

Prgjithsisht, sundimtart e huaj prpiqeshin t fitonin simpatit e paris dhe t popullsis s qyteteve, duke u prpjekur t harmonizonin interesat e veta me interesat dhe ndjeshmrit e vendasve. Megjithat, q nj harmonizim i till ishte i pamundur, kt e tregojn ankesat e vazhdueshme t prfaqsive qytetare ndaj shkeljeve dhe abuzimeve q qeveritart e huaj bnin gjat ushtrimit t mandatit t tyre. Kshtu, n shek. XV, banort e Tivarit ishin aq
shum t zemruar nga prvetsimet e paligjshme, nga detyrimet e angarit arbitrare si dhe n prgjithsi nga sjelljet e vrazhda t podestas venecian Xhakomo Delfin, saq e kishin br zakon ta quanin at me emrin « Neron ».

Nj nga lshimet themelore, q kryezott e ndryshm u detyruan t’u bnin qyteteve shqiptare, ishte njohja deri n nj far shkalle e kuadrit juridik e institucional, q prbnte thelbin e autonomis tradicionale t tyre. N çastin e vnies n zotrim t Durrsit, prkatsisht n 1272 e 1392, ***li I Anzhu dhe Republika e Venedikut nxituan t deklaronin qllimin e tyre pr t respektuar pronat, privilegjet si dhe statutet e « doket e mira » (bonos usus) t durrsakve. Nj pjes e t ardhurave, q merreshin nga doganat komunale (n Shkodr dogana e peshkut, n Drisht ajo e mishit dhe e barit), edhe pasktaj vazhduan t shkonin n dobi t bashkis. Mbi t gjitha, u ruajtn deri diku institucionet tradicionale vendase, q vazhduan t funksiononin krahas pushtetit t kryezotit t prfaqsuar nga qeveritart e tij. N Durrs, Vlor e gjetk dshmohet mbijetesa e bashksis s qytetarve
(universitas, communitas), q ishte forma m e gjer e organizimit qytetar. Ishin pikrisht banort e qytetit me status t qytetarit, q n nj dit t caktuar t vitit mblidheshin dhe zgjidhnin npunsit komunal. N Shkodr mbledhja e qytetarve bhej ditn e Shn Markut, m 25 prill. At dit kambanat e Shn Stefanit ftonin popullin t grumbullohej n sheshin para katedrales, ku n pranin e peshkopit dhe t paris s qytetit bhej przgjedhja e gjyqtarve (tre), e kshilltarve (tet) dhe e financierve (dy) t komuns. Mandati i tyre ishte pr nj vit. Gjykatsit, kshilltart, financiert bashk me m t shquarit e qytetarve (boni homines) ishin antart e nj asambleje m t ngusht, Kshillit komunal. Ky mblidhej nn drejtimin e gjykatsit t par, q n Durrs e n Vlor quhej me emrin bizantin prokathemen, dhe trajtonte çshtje q kishin t bnin me besnikrin dhe me integritetin moral t qytetarve e t npunsve komunal. Veç ksaj, Kshilli komunal kishte detyr t zgjidhte
nj radh tjetr npunsish, mes t cilve notert dhe sekretart e gjyqit (cancellarius). Notert n mjaft raste paraplqeheshin me kombsi t huaj, pr t shtuar shkalln e besueshmris s tyre. Pr kt qllim, notert rekrutoheshin jo rrall edhe nga radht e klerit. N Durrs dualizmi ulturor-fetar pasqyrohej edhe n ekzistencn paralele t dy noteriateve: noter q i prpunonin aktet e tyre n latinisht dhe ata q i prpunonin n greqishten bizantine.

N Vlor, si nn sundimin bizantin e serb, ashtu edhe n kohn e sundimit t Balshajve (1371-1418), ndr postet m t rndsishme komunale ishte ai i admiralit, q tradicionalisht mbulohej nga nj fisnik vendas. E njjta gj ndodhte n Durrs me postin e protontinit. Si admirali, ashtu edhe protontini, ishin komandant t flots s qytetit.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #176 on: September 09, 2007, 07:51:04 PM »
Caktimi i vuls s qytetit, i njsive t matjes e t peshave ishin disa nga prerogativat kryesore t organeve bashkiake. Ato ishin t patjetrsueshme. Çdo qytet kishte vuln, masat e peshat e veta. Nj npuns i posaçm ishte caktuar pr t verifikuar çdo muaj saktsin e tyre. N Durrs masat dhe peshat e autorizuara mbanin vuln e qytetit. Statutet e Shkodrs parashikonin dnime t rnda pr ata q prdornin masa e pesha t falsifikuara. N Durrs vula e qytetit vihej edhe mbi thast e krips, prodhimi i s cils ishte monopol i bashkis. N Shkodr letrat q mbanin vuln e qytetit (charta sigillata) kishin vlern e dokumentit autentik, njlloj si aktet noterike.

Statutet ishin shprehja m e lart e organizimit komunal t qyteteve shqiptare n mesjet. Ato prmblidhnin aktet normative q rregullonin n trsin e tyre organizimin e funksionimin e qytetit, si dhe marrdhniet midis qytetarve, midis tyre dhe shtetit, midis vet qytetit dhe ambientit rrethues. Nga t dhnat e deritanishme del se me statute ishin pajisur Durrsi, Shkodra, Drishti, Tivari e Ulqini. Statutet e Durrsit u nxorn jasht prdorimit dhe humbn gjat sundimit t Topiajve n qytet (1368-1392). Disa vite pas kalimit t qytetit nn sundimin e Venedikut, m 1398, u gjetn 35 kapituj t ktyre statuteve, q ruheshin n ****ndin françeskan t qytetit. Statutet e Drishtit, t quajtura « Statutet dhe urdhresat e kapitullit t kishs katedrale t Drishtit », pasqyrojn jetn e nj qyteti q identifikohej me fen dhe ku kleri, posaçrisht peshkopi i qytetit, kishin nj rol mbizotrues. Ato q ruhen t plota jan pikrisht « Statutet e Shkodrs », nj kopje e t cilave u zbulua s fundi n fondet e Muzeut Korrer n Venedik. « Statutet e Shkodrs », siç thuhet n Kreun IV t tyre, ruheshin n dy kopje autentike, njra n dhomn e thesarit dhe tjetra pran gjykats s qytetit. Ato prbhen nga 279 kapituj shkruar n venecianishten e shek. XV. Edhe pse t ngjashme me statutet e qyteteve italo-dalmatine, statutet e Shkodrs prmbajn mjaft element origjinal, q i referohen ambientit specifik shqiptar. Mjafton t prmenden n kt suaz referencat ndaj institucionit t « bess » dhe t « hakmarrjes », q nuk gjenden n statute t tjera.

Tregtia dhe zejet

Pr shkak t pozits s saj t favorshme strategjike si ur midis Lindjes e Perndimit, Shqipria vazhdoi t jet n mesjet nj vend i prfshir n trajektoret kryesore t lvizjeve tregtare, posaçrisht t atyre me drejtim Perndim-Lindje e anasjelltas. Nj numr i madh rrugsh zinin fill nga pikat bregdetare t Tivarit, Ulqinit, Shirgjit, Medus (Shngjinit), Shufadas, Durrsit, Bregut, Pirgut, Spinarics, Vlors, Butrintit, Sajadhs, Pargs etj.. dhe zgjateshin drejt brendsis, duke u ndalur n qendrat e njohura t Breskovs, Zveçanit, Nishit, Pejs, Prizrenit, Shkupit, Dibrs, Ohrit, Manastirit, Janins, Kosturit, Selanikut e deri n Konstandinopoj.

Durrsi dhe rruga e vjetr Egnatia qen dy nyje thelbsore n rrjetin ndrkombtar t shkmbimeve tregtare. Q n shek. XI dhe akoma m shum n shekujt pasardhs, tregtar venecian sillnin n Durrs produkte t ndryshme, nj pjes t t cilave e çonin drejt Lindjes nprmjet rrugs Egnatia. Veprimtari e ethshme zhvillohej edhe n krahun e kundrt, nga Konstandinopoja e Selaniku pr n Durrs, e prej kndej, me anije, pr n Venedik. Barts t tregtis n nj itinerar t till ishin shpeshher edhe tregtart durrsak, t cilt vazhdimisht prmenden me anijet e tyre n Venedik. Rndsin e tyre e evidenton qysh m 1155 gjeografi arab Al Idrizi. N kt qark tregtar, midis Venedikut e Konstandinopojs, Shqipria futej natyrshm me eksportet dhe me importet e saj. Gruri, kripa, produktet e leshit, bulmetrat, vera, dylli, mndafshi, lkurt, lnda e drurit ishin zrat kryesor t tregtis e t eksporteve shqiptare. Mes tyre, nj vend t rndsishm zinte edhe eksporti i bagtis s
gjall. Nj objekt luksi veçanrisht t krkuar prfaqsonin kuajt, posaçrisht ata t Kolonjs. M 1391, perandori Manueli II Paleologu i dhuroi ministrit t tij, Georg Mazalon, « kal arbrie » (albanos hyppos), duke e quajtur at « nj dhurat t shklqyer pr nj burr t shklqyer ». Pr t shkuar nga prodhuesi te konsumatori produktet e ndryshme rndoheshin me dogana e taksa t ndryshme, q shpeshher bheshin objekt kontestimi mes tregtarve dhe autoriteteve. Dhnia e privilegjeve doganore ishte krkesa kryesore q Republika e Venedikut dhe ajo e Raguzs u krkonin autoriteteve n Shqipri. T tilla privilegje jepeshin me marrveshje t veçanta, siç ishte ajo e Dhimitrit t Arbrit me Raguzn (1208), ose ato t qyteteve t Durrsit e Vlors me qytetet italiane t Adriatikut: Ankonn, Riminin etj..

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #177 on: September 09, 2007, 07:53:09 PM »
Privilegjet tregtare, t akorduara m 1208 nga Princi Dhimitr i Arbrit, zbulojn q n kt koh Republikn tregtare t Raguzs si nj partner t rndsishm pr qytetet dhe sundimtart lokal shqiptar. N fakt, tregtart raguzan u shquan pr nj prani t kudondodhur t tyre n trevat shqiptare, n krkim t produkteve jetike pr qytetin-shtet t Adriatikut, veçanrisht t grurit e t krips. Aktet raguzane t shek. XIII-XV dshmojn qart se Republika e Raguzs n luft t prhershme me zotrinjt sllav t prapatoks dhe me Republikn rivale t Venedikut, e bazonte mbijetesn e vet edhe tek importet q vinin nga Shqipria.

Tregtart raguzan importonin me shumic lnd druri nga limanet e vogla, q duke filluar nga shek. XIII, lindn n grykderdhjet e lumenjve kryesor t Shqipris. Si pasoj e prerjeve masive t porositura prej tyre, siprfaqe t tra pyjore q mbulonin fushn perndimore, veçanrisht n derdhjet e Matit, Buns e Drinit, erdhn duke u zhdukur.

Produkte t tjera t eksportit shqiptar drejt Raguzs ishin vera, dylli, mndafshi, velanija, lkurt e deri armt dhe plumbi e argjendi, q mbrrinin nga qytetet e Kosovs. Nga ana tjetr, nj numr produktesh t zgjedhura vinin n Shqipri nga jasht, kryesisht nga Venediku, Raguza e qytetet e tjera italiane. T tilla ishin cohrat e shtrenjta, arm, stoli prej ari, xhama, en e orendi shtpie prej xhami e fajance etj.. Vlora ishte br n shek. XIII-XIV nj qendr pr tregtin e beharnave, q mbrrinin ktu nga vendet e Lindjes dhe prej ktej rishprndaheshin pr n Venedik e qendra t tjera t Italis e t Dalmacis.

Vllimi i madh i shkmbimeve tregtare diktoi qysh hert pranin e prfaqsuesve t Venedikut ose t Raguzs n qytetet kryesore shqiptare, ku ata prfaqsonin dhe mbronin interesat e shtetasve t tyre. Njoftimi i par mbi ekzistencn e nj « konsulli » venecian n Durrs i prket vitit 1249 (Nicolaus Mauro, consultor Venetorum in Durachio).

M 1277 dshmohet pr her t par prania e nj « konsulli » venecian edhe n Spinaric, gj q n vetvete flet pr lulzimin e ksaj qendre t re tregtare n bregdetin n veri t Vlors. Spinarica ishte porti kryesor nga ku niseshin pr n Raguz eksportet e grurit dhe, pr t mbshtetur veprimtarin e tregtarve raguzan, nj konsull i Raguzs u caktua t vepronte n kt qendr tregtare (1301). Edhe n Prizren Raguza kishte vendosur konsullin e saj, t
paktn nga viti 1332. Konsuj t Venedikut e t Raguzs kishte edhe n Shkodr e n Ulqin.

Qytetet shqiptare u kthyen n qendra t zhvilluara t prodhimit zejtar. N Durrs dhe, n nj mas m t vogl n Vlor, nj mas e madhe njerzish e kishin lidhur jetn me detin. Prveç pronarve t anijeve, t kapitenve (nauclerius) dhe t detarve t thjesht, kishte edhe grupe t tra q merreshin me peshkim e me nxjerrjen e krips. ***pentier e ndrtues anijesh merreshin drejtprsdrejti me prodhimin e barkave dhe t anijeve. N fushn e prpunimit t drurit shquheshin edhe prodhuesit e vozave (botarii). N Durrs prmenden gjithashtu zanate t tjera: lkurtar, kpucar, bukpjeks, kasap (macellarius).
Gurskalitsit (petrarii) e kpucart prmenden pak a shum n t gjitha qytetet, ndrkoh q prodhimi i mndafshit zinte mjaft forca pune n Shkodr, Prizren, Pult, Drisht, Vlor e n Berat.

N Prizren, n Durrs e n Shkodr punohej metali pr prodhimin e armve, t veglave t puns dhe t orendive shtpiake. N Ulqin e Shkodr njiheshin prodhuesit e kambanave, n Vlor prmenden prodhuesit e shpatave (spadarius), kurse farktart (ferrarii) gjendeshin pak a shum n çdo qytet t Shqipris. Shqiptart shquheshin n mbathjen e kuajve, aq sa n disa qytete italiane veçohej mnyra shqiptare e mbathjes s kuajve (ferrare al modo albanese). Qytete t Kosovs, si Novobrda, Zveçani, Janjeva, prveçse pr nxjerrjen, dalloheshin edhe pr punimin e mjaft xeherorve, si arit, argjendit, plumbit. Prizreni gzonte nj fam t pakrahasueshme pr aftsit e argjendarve t tij.

Ndr mjeshtrit q krkonin nj prgatitje t veçant ishin ato t mjekut, piktorit e t arkitektit. Mjeshtr t ktyre zanateve i gjejm t ushtrojn veprimtarin e tyre edhe jasht vendit, siç qe rasti i nj piktori nga Durrsi q m 1388 punonte pr llogari t komuns s Raguzs, ose rasti i arkitektit Andre Aleksi po nga Durrsi, i cili midis viteve 1448-1477 ndrtoi nj sr kishash e altaresh n qytetet dalmatine t Arbes, Traut e Splitit. N Berat kishte mjeshtr t shquar n piktur, n punimin e arit e t argjendit, n gdhendjen e drurit. Porosits i veçant i punve t tyre ishte kisha, pr llogari t s cils ata punuan miniaturat elegante t kodikve, afresket, ikonat, ikonostast, pajisjet e orendit e çmuara t kultit, q pjesrisht ruhen deri sot. Porosits t veprave me vler artistike ishin gjithashtu komunat qytetare si dhe prfaqsues t aristokracis.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #178 on: September 09, 2007, 07:54:16 PM »
N qytetet kryesore zejtart ishin t organizuar n korporata. N Prizren kpucart kishin shoqatn e tyre t drejtuar nga kryemjeshtri (protomaistor). N Durrs nj kryekasap (protomacellarius) drejtonte shoqatn e kasapve t qytetit. Shoqat kishin n Durrs edhe notert. Organizimet zejtare merrnin shpeshher ngjyra fetare. N Shkodr, Drisht, Ulqin e n Tivar organizime t tilla quheshin « shkoll » ose « vllazri » (scuola, frataglia). Ato mbanin emrin e nj shenjtori, patroni. Kshtu, n Shkodr njihen « shkolla e Shn Barbars », « shkolla e Shn Mrkurit » dhe « shkolla e Kryqit t Shenjt ». N Drisht tri shkollat m me emr (scuole maiores) ishin e Shn Gjergjit, e Shn Mris dhe e Kryqit t Shenjt. Ndikimi i kishs n kto organizata zejtare shfaqet edhe nga emri me t cilin thirrej mbledhja e antarve t tyre, kapitull (capitulus). Prveçse mbronin interesat e antarve t tyre, organizatat n fjal merreshin edhe me vepra bamirsie, duke ofruar ndihm pr t
vobektt e t smurt.

Tregues i zhvillimit ekonomik dhe i rritjes s vllimit t tregtis n qytetet e Shqipris sht edhe qarkullimi i madh i monedhave. Prdoreshin q nga monedhat me vler t veçant prej ari, si ato t Bizantit (hyperper, nomisma, emmanuelata), dukati i Venedikut e fiorini i Firences, deri te monedhat prej argjendi, bronzi e bakri, si groshi, denari, stamena etj.. Rritja e autonomis s qyteteve dhe krijimi i principatave t pavarura shqiptare n shek. XIV-XV u pasqyrua edhe n prerjen e monedhave vendase. Monedhn e vet e kishin n kt koh Shkodra, Ulqini, Tivari, Drishti, Shasi (Souacia). Monedha e Shasit paraqet, n njrn an, kshtjelln e qytetit me shkrimin latinisht Civitas Souacia, kurse n krahun tjetr mban figurn e padronit t qytetit, Shn Gjonit. Monedha t tyre pren edhe sundimtar t fuqishm shqiptar, si Gropajt e Ohrit e Balshajt e Shkodrs. Monedha e Gjergjit II Balsha ka n njrn an padronin e qytetit t Shkodrs, Shn Stefanin, kurse n ann tjetr simbolin e Balshajve, ujkun, t rrethuar nga emri n latinisht i Gjergjit.

Darkness

  • Guest
Historia e Popullit Shqiptar
« Reply #179 on: September 09, 2007, 07:55:22 PM »
KREU III


FUNDI I SUNDIMEVE TË HUAJA.
FORMACIONET SHTETËRORE SHQIPTARE NË SHEK. XIV - FILLIMI I SHEK. XV





1. SHKËPUTJA NGA BIZANTI DHE EKSPANSIONI SERB NË TREVAT
SHQIPTARE


Fundi i pranis anzhuine dhe shtrirja e deprtimit serb n Shqipri

Me thyerjen prfundimtare t ushtrive anzhuine n Berat m 1281, Perandoria Bizantine e rivendosi edhe nj her autoritetin e vet n Shqipri, por kontrolli i saj kufizohej tani n nj zon m t ngusht n krahasim me fundin e shek. XII. N krahun verior bizantint morn Durrsin dhe Krujn, por nuk arritn t shtriheshin m tutje. At koh mbreti serb Stefan Uroshi II Milutin (1282-1321) kishte nisur nj msymje n front t gjer n gjith vijn Mat- Ohr. Madje, m 1296 ai mundi t pushtonte prkohsisht edhe Durrsin, ndrkoh q n krahun lindor ushtrit serbe nuk mundn t’i afrohen Ohrit, t mbrojtur nga fisniku shqiptar, Progon Skurra. Nj mbishkrim mbi murin e kishs s Shn Klementit n Ohr, rindrtuar prej tij n vitin 1295, kujton se Progoni mbante titullin e lart bizantin t heteriarkut t madh dhe se gruaja e tij, Eudokia, ishte mbes e perandorit Androniku II Paleolog.

Gjithsesi paqja e arritur m 1299 midis perandorit Androniku II t Bizantit dhe mbretit serb Uroshi II ua njohu serbve territoret e pushtuara n veri t Durrsit e t Ohrit. Megjithat, ato vazhduan t jen nj zon jo e qet. Nga njra an, inkursionet serbe vazhduan edhe pasktaj n jug t Matit, por, nga ana tjetr, n vitet e para t shek. XIV vihet re nj riaktivizim i anzhuinve t Napolit n Shqipri. Vrshimi i serbve n trevn e Durrsit dhe t Arbrit t hershm prekte edhe interesat e anzhuinve e t Papatit, t cilt vazhdonin ta
konsideronin veten si titullar t pushtetit laik e fetar n ato treva. Rikthimi i anzhuinve n Shqipri u mirprit edhe nga vet fisnikria shqiptare, e cila shpresat e nj ndalimi t msymjes serbe i varte tashm te bashkpunimi me botn perndimore katolike. N shtator 1304 bashksia qytetare e Durrsit dhe krert shqiptar nga familjet Matrnga, Arianiti, Skurra, Blinishti, Zenebishi, Shpata etj., njohn pr kryezot princin Filip t Tarentit, djalin e mbretit ***li II Anzhu. Nga ai çast trashgimtari i fronit t Napolit mori dhe titujt zot i Mbretris s Arbrit dhe despot i Romanis (Epirit). N pranver t vitit 1305 princi Filip i Tarentit zbarkoi me nj ushtri n Durrs dhe me ndihmn e vendasve e mori qytetin.
Megjithat, ofensiva e re anzhuine u shua shum shpejt. Marrdhniet e princit t Tarentit me fisnikt shqiptar u prishn dhe po at vit ky u kthye n Itali me synim q t vinte prsri n pranvern e ardhshme me nj ushtri m t madhe.

Megjithat, edhe pasktaj anzhuint nuk mundn ta shtrijn kontrollin e tyre prtej Durrsit.
« Vasalt » e tyre shqiptar nuk mungonin t ngrinin krye dhe t kputnin çdo lidhje me kryezotin e prtejdetit, sa her q ky krkonte ta ndrtonte nj pushtet real n Durrs dhe n « Mbretrin e Arbrit ». N pamundsi t realizonin synimet e tyre n Shqipri, n vitin 1311 anzhuint e Napolit menduan pr nj çast t’i ndrronin zotrimet e tyre me Sicilin. Por titullari i ksaj t fundit, Frederiku i Aragons, i informuar se anzhuint nuk zotronin nj pushtet real n Durrs dhe n trevn e Arbrit, nuk e pranoi ofertn, megjithse kto
territore, siç shprehej ai, « ishin shum t pasura dhe bujare » (que es molt noble e rich).

N kt mnyr, n Durrs dhe n prapashpinn e tij vazhdoi t ruhej edhe pasktaj nj sovranitet gjithnj e m formal i anzhuinve. Pr bashksin qytetare t Durrsit dhe pr fisnikrin feudale t Arbrit, mbajtja e lidhjeve me anzhuint konsiderohej e dobishme, sidomos tani kur serbt po msynin gjithnj e m fort drejt jugut. Midis anzhuinve dhe serbve vazhdonin t ekzistonin marrdhnie aleance, q kta t fundit h pr h nuk donin t’i prishnin. N fakt marrveshja e arritur m 1308 kishte rikonfirmuar zonat e ndikimit anzhuin e serb n Shqipri edhe pr vitet e ardhshme.